Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bijna haalde een nep-speech de krant

Opinie

Cees van der Laan

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan. © © Maartje Geels
Brief van de hoofdredactie

Soms lezen je ogen iets wat er niet staat maar wat door je geheugen geheel of gedeeltelijk wordt ingevuld. Naar dit merkwaardige proces dat je op het verkeerde been kan zetten, is volgens mij redelijk wat onderzoek gedaan. En het is mij ook wel eens overkomen. 

Tientallen keren naar de vliegtijden op een vliegticket gekeken en toch de vlucht missen. De vertrektijd stond correct op het ticket, toch dacht ik dat we op een andere tijd zouden vliegen, omdat die tijd in mijn hersenen stond geprogrammeerd. Een dure vergissing.

Lees verder na de advertentie
Balkenende zei iets over de VOC-men­ta­li­teit, maar wat hij precies zei, weten we niet goed meer of vullen we vanuit ons, niet zorgvuldige geheugen, wellicht zelf in

Mogelijk is dat de jonge historica Denise Parengkuan overkomen toen zij werkte aan haar boek ‘De 50 mooiste, beste en meest inspirerende Nederlandse toespraken’. En aanvankelijk overkwam het wellicht ook betrokkenen bij de krant toen ze een korte passage lazen uit de in het boek afgedrukte toespraak van oud-premier Balkenende. Het kwam bekend voor, als uitspraken over de VOC-mentaliteit uit 2006, in de Tweede Kamer en op een CDA-congres.

De woorden van Balkenende veroorzaakten destijds veel ophef en menigeen heeft er nog een levendige herinnering aan. Hij zei iets over die VOC-mentaliteit, maar wat hij precies zei, weten we niet goed meer of vullen we vanuit ons, niet zorgvuldige geheugen, wellicht zelf in. Gelukkig kregen eindredacteur Alwin Kuiken en verslaggeefster Harriët Salm op het allerlaatste moment argwaan.

Satirische column

Salm werd geattendeerd op het boek en vond het thema een boeiend onderwerp. Ze vroeg aan de jonge historica welke toespraken zij van de vijftig het meest bijzonder vond en of zij van een aantal een kort citaat kon sturen. Parengkuan stuurde onder andere een passage uit de speech van Balkenende. Salm interviewde haar en een speechwriter. Vervolgens werkte zij dit uit in een verhaal over de Hollandse retorica met ter illustratie vier van de toegezonden citaten. Salm ging ervan uit dat de herkomst van de toespraken zorgvuldig was gecontroleerd. Het verhaal zou in de Verdieping van gisteren komen over twee pagina’s en ook de cover sieren. Cover en verhaal waren opgemaakt. Het verhaal stond kortom klaar om afgedrukt te worden.

In de laatste fase van het productieproces las eindredacteur Kuiken de passages uit de toespraak van ­Balkenende. Toch wel kras, vond hij. Wat te denken van de zin: “Als het gaat om vragen van vernieuwingsdrang, dan kunnen we de VOC tot voorbeeld nemen. Zij boden veel inheemsen een nieuwe uitdaging. Op het land dat wij voor hen ontwikkelden, of in het hiernamaals.”

Hij deelde dit commentaar met collega Salm die besloot de hele afgedrukte speech erbij te pakken. Toen gingen alle alarmbellen af. Een check via Google leerde dat het hier ging om een satirische column, afkomstig van een links-activistische website. Een collega spoorde de oorspronkelijke toespraak van Balkenende op.

Als deze toespraak van de oud-premier fake was, hoe zit het dan met die andere toespraken in het boek?, was de daarop volgende, logische vraag op de redactie. Terstond werd besloten de gehele productie over het boek uit de Verdieping te halen. Het vertrouwen in de kwaliteit van het werk van historica Parengkuan was verdwenen. De uitgever werd gebeld, die daarop besloot het boek uit de handel te nemen. Zo werd een achtergrondverhaal opeens een nieuwsverhaal.

Dit is de reden dat u gisteren op dezelfde plek in de Verdieping een verhaal las over de gevolgen van de Belgische gemeenteraadsverkiezingen. Het geeft opnieuw aan hoe ook internet je op het verkeerde been kan zetten.

Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant. Lees hier al zijn bijdragen.

Lees ook:

Nepspeech Balkenende leidt tot verkoopstop van bundel met toespraken

Een nieuw boek met ‘inspirerende’ toespraken bevat een tekst die fake is. Het boek is uit de handel genomen.

Deel dit artikel

Balkenende zei iets over de VOC-men­ta­li­teit, maar wat hij precies zei, weten we niet goed meer of vullen we vanuit ons, niet zorgvuldige geheugen, wellicht zelf in