OpinieVoltooid leven

Bij voltooid leven wil je niet afhankelijk zijn van artsen

De vraag hoeveel ouderen een doodswens hebben, is niet zo relevant. Ook een minderheid met de wens om weloverwogen over het eigen leven te kunnen beschikken, doet ertoe, meent Albert Heringa, die zijn 99-jarige moeder hielp bij zelfdoding.

Vandaag verschijnt het rapport over de vraag hoeveel ouderen (55-plussers) leven met een doodswens. Dat is bijna tien jaar, nadat de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) de ‘Week van het Voltooid Leven’ lanceerde. Daarin toen onder andere de documentaire over mijn moeder en de oproep van initiatiefgroep ‘Uit Vrije Wil’ die in één week bijna 117.000 handtekeningen verzamelde. Zo werd de problematiek van de oudere mens die niet ziek is, maar toch een ‘persistente doodswens’ heeft, op de kaart gezet.

In het Brongersma-arrest had de Hoge Raad immers aangegeven dat dit buiten het domein van de artsen viel en daarmee buiten de eveneens in 2002 aangenomen Euthanasiewet. Daarmee startte het ‘Voltooid leven’-debat.

Weer is de invalshoek vooral medisch

De artsen (KNMG) poogden in 2011 de Hoge Raad te omzeilen met de arbitraire omschrijving ‘Stapeling van ouderdomsklachten’ als reden voor euthanasie. De wet bij voltooid leven die Uit Vrije Wil voorstelde, haalde het niet. Maar er kwam een studiecommissie-Schnabel, waarin merkwaardigerwijs medici de overhand hadden. Het onderzoeksrapport dat Els van Wijngaarden vandaag presenteert, vloeit hieruit voort en weer is de invalshoek vooral medisch: naast betrokkenen worden alleen huisartsen bevraagd. Is de vraag die zij op verzoek van het kabinet gaat beantwoorden, wel relevant? Ook (kleine) minderheden doen ertoe en behoeven erkenning van hun persoonlijke noden en wensen. Het gaat bovendien om mensen die weloverwogen over hun eigen leven willen kunnen beschikken (zoals met Drion) en niet afhankelijk willen zijn van de luimen van artsen. Dat kan nu niet.

Vaak wordt genegeerd dat sterven in de eerste plaats een existentiële kwestie is, zelfs als de oorzaak medisch is. Het gaat over zingeving en de persoonlijke biografie. Levensbeschouwers, filosofen, psychotherapeuten kunnen hier essentieel zijn, artsen zijn er niet voor opgeleid. De bepalende rol die juristen artsen hebben toebedacht in de Euthanasiewet, is historisch en technisch goed verklaarbaar, maar maatschappelijk en moreel onvoldoende gegrond en doordacht.

De portretten zijn mooi en illustratief, maar blijven willekeurig

De aandacht die Trouw aan het onderwerp voltooid leven geeft, is zinvol. De portretten die in de krant verschenen, zijn mooi en illustratief, maar blijven willekeurig. Wat zeggen ze over de voorliggende vraag? Het beschouwende overzichtsartikel (14 januari) geeft een aardige samenvatting van de ontwikkelingen in de laatste decennia, maar bevat ook een aantal wonderlijke opvattingen. Zo zouden voorstanders van het D66-voorstel naar de overheid kijken voor een zelfgekozen levenseinde. Hoezo? De verandering moet komen van de samenleving, dus van het parlement dat de wetten bepaalt. Dat is niet de overheid!

Nu zijn de wetten te beperkend. Herhaaldelijk blijkt dat ruime meerderheidsovertuigingen door een (kleine) minderheid politiek worden gefrustreerd. Veel juristen, inclusief de Hoge Raad, verschuilen zich al jaren achter het debat en doen niets. Hun voorheen zo uitgesproken proactieve opstelling om artsen te vrijwaren van strafvervolging bij euthanasie, is vervlogen als het gaat om gewone verantwoordelijke burgers. Die willen zelfbeschikking. Dat is geen individualisme, laat staan egocentrisme. Zelfbeschikking is de basis van praktisch alles wat burgers in deze democratische samenleving doen.

Wat is er toch mis met over je eigen leven mogen beschikken, vaak in overleg met je naasten? Voor sommigen zit daar het gevaar, maar de remedie is eenvoudig: maak het tevoren transparant. Het verbod op hulp moet dan wel eerst uit het strafrecht. De juristen moeten hun koestering van dit puur christelijk gemotiveerde en verouderde artikel 294-2 beëindigen. Dan komt er pas echt ruimte voor barmhartigheid. 

Lees ook:

Een wegwijzer in het doolhof van voltooid leven

Dit wordt het jaar van het voltooid-levendebat. Eind deze maand verschijnt een onderzoek dat het kabinet hierover liet uitvoeren. Het moet onder meer uitwijzen hoeveel 55-plussers leven met een doodswens. D66 komt daarna met een voorstel voor een voltooid-levenwet. Wat moet u weten voordat de discussie losbarst? Een wegwijzer in dit ideologisch beladen begrippendoolhof.

Waarom zelfbeschikking zo’n belangrijk woord werd in het euthanasiedebat

Waarom zijn we naar de overheid gaan kijken voor een waardig levenseinde? Een duik in de geschiedenis van het euthanasiedebat: van de euthanasie als daad van verlossing naar zacht heengaan als recht.

   Waarom Lies Hutters (77) denkt dat ze dood wil als haar man is overleden

Niet iedereen die het leven voltooid vindt, wil ook echt snel overlijden. Lies Hutters wil wachten tot de dood van haar man, die ze verzorgt. En ook nog wel wat langer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden