Ombudsman

Bij genderneutrale journalistiek is het beter pragmatisch te zijn dan gekunstelde taal te gebruiken

Beeld Maartje Geels

Schrijft Trouw genderneutraal en als de redactie dat nastreeft, hoe herkenbaar is dat voor de lezer? 

Als het de krant ernst is om mensen gelijk te schakelen door bij beroepen voor één vorm te kiezen, is ze vooralsnog niet heel consequent, leert een blik in het archief. Niet dat de redactie onwelwillend is om sekseneutraal te schrijven. Maar taalkundig en misschien gevoelsmatig kent ze tegelijk twijfels die haar ervan weerhouden om actrices als ‘acteurs’ te presenteren en leraressen als ‘leraren’.  

Twijfels druisen in tegen de intenties van voorstanders van genderneutrale taal. Door één neutrale vorm aan te houden en zo af te rekenen met de hokjescultuur van mannen en vrouwen, verdwijnt dit onderscheid bij de mens automatisch, menen pleitbezorgers. De conductrice heet conducteur, de kunstenares kunstenaar en de stewardess steward. 

Hema en NS

Soms berichtte Trouw de afgelopen paar jaar over de aanvankelijk gestage opmars van genderneutraliteit. Over de Hema bijvoorbeeld die van kinderkleding alle geslachtskenmerken schrapte, over de NS die voor ‘beste reizigers’ kozen of de gemeente Amsterdam die op bijeenkomsten ‘geachte dames en heren’ liever vervangt door ‘geachte aanwezigen’. Trouw schoof iets in die richting op, ging er genderneutraaltalig wisselend in mee, maar tot een oekaze kwam het niet. Tot teleurstelling van enkele collega’s, die vinden dat de redactie zich principiëler moet opstellen.

Fronsen Trouw-lezers hun wenkbrauwen bij de wisselende benamingen (m/v) van beroepen die zij in hun krant ontwaren? Als sommigen die al als storend ervaren, laten ze dat niet blijken. Niet één keer bereikte mij een klacht dat de redactie consequenter of transparanter met genderneutrale taal zou moeten omgaan. 

Lezersvraag

Tot een week geleden een lezer vroeg hoe de praktijk er bij Trouw uitziet. Zijn neutrale vraag was voorzien van een toelichting, waaruit protest en ongerustheid sprak. Hij wees erop dat door het gebruik van beroeps- en functienamen die vrijwel iedereen associeert met alleen mannen, vrouwen weer, of nog steeds, naar de achtergrond worden verdrongen. “Omdat taal het denken beïnvloedt, is en blijft de man op die manier de norm”, schreef hij. “Het beste voor vrouwen is ze gewoon bij naam te noemen: fotografe, schrijfster, journaliste.”

Zo strikt als andere kwaliteitskranten is Trouw niet, beaamt de chef van de eindredactie. “In principe houden we ons wel aan gender-neutrale termen, zeker waar het beroepen betreft, maar daar stappen we ook weer makkelijk vanaf”, reageert hij. De redactie is vooral pragmatisch en waakt voor teksten die de lezer als ‘gekunsteld’ herkent. “Als uit de aard van het artikel blijkt dat het zinvol is te laten zien dat we met een man of juist met een vrouw te maken hebben, gaan we niet krampachtig doen”, zegt de chef eindredactie.

Wit of blank

Het doet denken aan de nimmer tot rust gekomen discussie over het gebruik van ‘wit’ of ‘blank’ in de krant. Ongeschreven regel binnen de redactie is dat de auteur van een artikel bepaalt welk van beide hij of zij gebruikt.

Zo’n redactionele vrijheid kan, evenals inconsequent gebruik van genderneutrale taal, worden uitgelegd als minder principieel. Daar tegenover staat, wat mij betreft belangrijker, dat redacteuren zich niet in allerlei bochten hoeven wringen ter wille van politieke correctheid. In Letter & Geest van 2 maart zei de nieuwe literaire ster Marieke Lucas Rijneveld: “Op dit moment denk ik dat ik liever een jongen zou zijn. Tussenin is lastig: aangesproken worden als meisje of als vrouw, dat klopt niet. Maar als jongen? Misschien.” Een andere krant schreef over Rijneveld: ‘zelfbenoemd tussenmens’. Het pragmatisme van Trouw verdient dan toch verre mijn voorkeur.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Zijn eerdere artikelen leest u hier. Reageren? Stuur een mail aan ombudsman@trouw.nl.

Lees ook: 

Dichter Marieke Lucas Rijneveld toont haar ongebreidelde fantasie in haar laatste werk

Marieke Lucas Rijneveld, de vijfde dichter in de serie over ‘De moeder de vrouw’, beschikt over eenongebreidelde fantasie

Burgers* van Hannover zijn geen meneer of mevrouw meer

Hannover werpt zich op als koploper geslachtsneutraal schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden