Opinie Hoger onderwijs

Bezuinigen op de studie van het menselijk gedrag, dat doe je niet in tijden van Facebook en Twitter

Beeld Trouw

Bezuinigen op gammawetenschap is als beknibbelen op de schaatsen van Sven Kramer, aldus Denny Borsboom, hoogleraar psychologische methodeleer Universiteit van Amsterdam.

Generaals bereiden zich doorgaans voor op de vorige oorlog. Dat geldt ook voor de Commissie-Van Rijn, die adviseert geld over te hevelen van de alfa- en gamma-wetenschappen naar de bèta-wetenschappen. De bèta-wetenschappen vormden lange tijd het onbetwiste front van de wetenschap, waar grote ontdekkingen werden gedaan – van kernenergie tot computer. 

Die frontlinie is aan het verschuiven. Belangrijke ontwikkelingen betreffen de beschikbaarheid van enorme databestanden waarin menselijk gedrag­­ is gecodeerd: big behavioral data. Denk aan Facebook, Twitter, internetgedrag, de informatie die uw mobieltje non-stop registreert. Wie de beste technieken ontwikkelt om zulke data te analyseren en de slimste strategieën om er menselijk gedrag mee te sturen, die vecht niet de vorige oorlog uit maar die van vandaag.

Nieuwe meetmethoden en databestanden leiden tot wetenschappelijke doorbraken. Dat die komende eeuw te maken zullen hebben met gedragsdata kan een kind aan zien komen. We hebben die doorbraken ook hard nodig. Alle grote problemen van onze tijd draaien om menselijk gedrag: van klimaatverandering tot radicalisering, van polarisering tot segregatie, van psychische stoornissen tot obesitas. Sommige van die problemen zijn zo acuut dat ze de hoogste prioriteit moeten krijgen: deeltjesversnellers zijn mooi, maar als we er niet in slagen menselijk milieugedrag beter onder controle te krijgen, dan staan ze eind deze eeuw onder water.

Spannender en beweeglijker

Menselijk gedrag is intellectueel uitdagend – moeilijker dan het gedrag van materialen of quarks – en ons begrip ervan beperkt. Dat biedt kansen, want beperkt inzicht betekent dat er grote ontdekkingen zijn te doen. Er blijft altijd genoeg te onderzoeken, maar na de zoveelste bevestiging van Einsteins theorie lijken de natuurkundige raadsels van ruimte en tijd toch grotendeels opgelost. 

De gedragswetenschap bevindt zich wat de basisvragen betreft in een spannender en beweeglijker fase. Wie gaat als eerste begrijpen hoe genetica en omgeving samenkomen in het menselijk gedrag? Wie ontsluit het raadsel van het bewustzijn? Wie ontwikkelt een model voor depressie? Een slim land investeert in uitdagende vragen.

Investeren in gedragswetenschap is ook van strategisch belang. Door de toegenomen beschikbaarheid van gedragsdata zijn er ongekende mogelijkheden ontstaan om wiskundige gedragsmodellen te construeren. Met zo’n model kun je menselijk gedrag niet alleen begrijpen, maar soms ook voorspellen en manipuleren. Wie dat kan, die hoeft niet meer te vechten om de oorlog te winnen: die verandert het gedrag van de vijand gewoon net zolang tot die vijand geen vijand meer is. 

De Chinezen, die tot nog toe niet veel op hadden met psychologie, beginnen dit in de gaten te krijgen. Zij gaan tot het uiterste om menselijk gedrag tot in detail vast te leggen en te sturen. Als je in bepaalde Chinese steden door een rood stoplicht loopt worden er punten afgetrokken van je sociale krediet. Dat zijn taferelen die we hier niet willen. Maar toch: de kans bestaat dat de Chinezen met hun experimenten gedragsmatige wetmatigheden of computermodellen ontwikkelen waardoor zij menselijk gedrag beter kunnen begrijpen en beïnvloeden dan wij. Met alle gevolgen.

Nederland in de absolute wereldtop

Als de Commissie-Van Rijn had onderzocht waar zij het nieuwe geld voor de bèta’s eigenlijk vandaan wil halen, had zij bovendien ontdekt dat de Nederlandse gedragswetenschap behoort tot de absolute wereldtop. In het afgelopen jaar was de afdeling psychologie waar ik werk de enige niet-Angelsaksische universiteit die voorkwam in de top-20 van de Times Higher Education en QS-rankings op het gebied van de psychologie. Mijn collega Eric-Jan Wagenmakers is volgens de Scopus FWCI index de meest invloedrijke psycholoog ter wereld. Onze afdeling communicatiewetenschap stond in 2018 op nummer één in de QS-ranking. Dat niveau wordt in Nederland zelden gehaald. Bezuinigen op gammawetenschap is als beknibbelen op de schaatsen van Sven Kramer.

Verstandig wetenschapsbeleid beschermt vakgebieden waarin Nederland voorop loopt en investeert in wetenschappen die de grote problemen van onze tijd kunnen oplossen. Nederland moet daarom niet minder maar meer geld uitgeven aan wetenschappelijk onderzoek naar menselijk gedrag.

Lees ook:

Universiteiten en hogescholen moeten niet meer beloond worden op basis studentenaantallen

Universiteiten en hogescholen zetten te veel in op aantallen studenten en dat is niet houdbaar. De commissie-Van Rijn, die in opdracht van het kabinet de bekostiging van het hoger onderwijs onderzocht, adviseert dat het geld dat beschikbaar is voor universiteiten en hogescholen anders ingezet moet worden.

Het onderwijsbeleid moet meer oog hebben voor de arbeidsmarkt

Bètatechnisch onderwijs versterk je niet door met geld te schuiven. Fout advies van de commissie-Van Rijn, vindt Andries de Grip.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden