null

OpinieOnderwijs

Bespreek politiek wél in de klas, het onderwijs moet leerlingen helpen bij hun politieke meningsvorming

Beeld

Het onderwijs moet leerlingen helpen bij hun politieke meningsvorming, stelt Isolde de Groot, universitair docent burgerschapseducatie.

Isolde de Groot

“Nee, bij ons op school hebben we het niet over de verkiezingen gehad”, zo vertelde mijn zoon. Zijn docenten in 3 vwo gaven aan dat het lastig is om over politiek te praten zonder je eigen mening te delen. Daarom hadden ze besloten om het er niet over te hebben. Politieke socialisatie vonden zij iets voor thuis, niet voor school.

Uit mijn onderzoek naar scholierenverkiezingen weet ik dat aandacht voor de verkiezingen enorm verschilt. Bij de ene school organiseren leerlingen en docenten samen scholierenverkiezingen, bij de andere beperken docenten zich tot het uitdelen van een link naar een stemwijzer. Bij de ene school praten leerlingen en docenten uitgebreid over hun politieke zorgen, vragen en ervaringen, bij de andere worden gesprekken over controversiële (politieke) kwesties vermeden.

Hoezo dit verschil? In Nederland is politieke vorming in het voortgezet onderwijs primair belegd bij het vak maatschappijleer. Dit vak richt zich op het bevorderen van kennis en denkvaardigheden. Veel docenten maatschappijleer zullen leerlingen wel ondersteunen bij het vormen en bevragen van een mening over politieke kwesties. Het ondersteunen van leerlingen bij het leren positioneren van hun mening over, bijvoorbeeld, de zin(loosheid) van stemmen valt alleen niet onder hun formele taak.

Aandacht voor politieke meningsvorming

De vigerende wet burgerschapsvorming uit 2006 biedt ook weinig houvast. Deze wet verplicht scholen om actieve participatie van leerlingen te bevorderen, maar biedt verder geen criteria. Als een school met leerlingen plastic gaat prikken, voldoet zij formeel aan deze eis. De nieuwe burgerschapswet, die in 2020 door de Tweede Kamer is goedgekeurd, zet gelukkig steviger in op het bevorderen van democratische participatieve vaardigheden. Aandacht voor politieke meningsvorming die verder gaat dan ‘wat vind je van standpunt x’ is echter nog geen gemeengoed in politiek onderwijs.

Nu begrijp ik heel goed dat docenten in onze afrekencultuur niet staan te popelen om hun mening te delen over politieke kwesties. Ook ben ik - net als de docenten van mijn zoon - van mening dat socialisatie in het gedachtegoed van een bepaalde politieke partij niet thuishoort in het onderwijs.

Toch vind ik het, met veel internationale collega-onderzoekers op het gebied van burgerschapsonderwijs, enorm belangrijk dat er op scholen aandacht is voor politieke meningsvorming in het onderwijs.

Elke docent is expert in een specifiek onderwerp

Ten eerste hoort aandacht voor politieke meningsvorming bij de kwalificerende taak van het onderwijs: elke docent is expert in een specifiek onderwerp. Met die expertise kan hij of zij leerlingen helpen om een geïnformeerde mening te vormen over de (on)zin, (on)haalbaarheid en (on)rechtsstatelijkheid van voorgenomen beleid van politieke partijen over onderwerpen die hen bezighouden.

Ten tweede hoort het bij de socialiserende taak van het onderwijs: veel mensen bevinden zich in hun eigen politieke bubbel. Respect voor het feit dat mensen een andere mening hebben dan jij, en op respectvolle wijze jouw mening uiten (zonder doodsbedreigingen) krijgt niet iedereen van huis uit mee. Bescheidenheid over wat je niet weet en de moed om je mening bij te stellen ook niet. Juist op school kunnen leerlingen met (ouders met) verschillende politieke kleuren met elkaar stilstaan bij huidige en wenselijke waarden en normen op het gebied van vrijheid van meningsuiting.

Ten derde hoort het bij de persoonsvormende taak van het onderwijs: leerlingen en docenten maken zich allemaal zorgen over bepaalde maatschappelijke kwesties. Ze hebben allemaal een mening over hoe (weinig) zinvol het is om je stem uit te brengen, en over wat er (minder) goed geregeld is in Nederland. Met een beetje geluk durven zij in onze meningensamenleving ook af en toe aan te geven dat ze ergens te weinig over weten om ergens iets van te vinden. Door in gesprek te gaan over deze zorgen, meningen, twijfels en vragen kunnen docenten leerlingen ondersteunen bij het vinden van hun eigen stem. Laten we jongeren in het onderwijs dus blijven ondersteunen bij hun politieke meningsvorming, en leren hoe zij respectvol met politieke meningen van anderen kunnen omgaan.

Lees ook:

Voor veel jongeren is democratie een vaag begrip

De helft van de tweedeklassers staat onverschillig tegenover de democratie. De kenniskloof tussen vwo’ers en vmbo’ers is verontrustend, vinden UvA-onderzoekers.

In les ‘burgerschap’ moet alles gezegd kunnen worden

Het klaslokaal is bij uitstek de oefenplaats voor de student om te participeren als burger, betoogt Anne Marie van Rooijen, voormalig docent burgerschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden