OpinieOnderwijs

Bespreek de aanslag op leraar Paty in elke les, niet alleen bij burgerschap

De moord op de Franse leraar Samuel Paty zou op Nederlandse scholen moeten worden besproken. Maar niet alleen tijdens de lessen burgerschap, zegt Saro Lozano Parra, promovendus onderwijsfilosofie aan de Universiteit Utrecht en docent geschiedenis.

Ook op onze school ­bespraken we in de ­docentenkamer de moord op onze Franse collega. We kwamen als vanzelf uit bij de eigen uitdaging. Want wat betekende dit voor ons? Hoe moesten wij dit bespreken met onze klassen?

Een collega wenste me succes en verzuchtte dat hij gelukkig ‘binnen zijn vak’ dit thema niet hoefde te ­behandelen. Zie hier het grote probleem in het burgerschapsonderwijs: zolang docenten zich verschuilen achter hun vak, en zichzelf op deze manier vrijspreken van het behandelen van gevoelige onderwerpen, zal de maatschappelijke vorming van leerlingen niet van de grond komen.

Docenten zijn bang voor mogelijke confrontaties

Uit onderzoek blijkt dat steeds meer docenten zogenaamde sensitieve onderwerpen steeds minder behandelen in de klas. Zo worden gesprekken over onderwerpen als de Holocaust, homoseksualiteit, slavernij, religie en klimaat schaarser. Er zijn meerdere factoren die een rol spelen: er zou te weinig tijd zijn door een overvol curriculum, er zijn te weinig werkvormen die gebruikt kunnen worden, maar bovenal is er een groeiende angst voor wat er gebeurt als een dergelijk spannend ­gesprek wordt begonnen met leerlingen.

Docenten zijn bang voor mogelijke confrontaties en extreme opmerkingen, en kiezen er dus vaak voor deze gesprekken te vermijden. Terwijl dat juist een belangrijk onderdeel vormt van de democratische vorming van leerlingen.

Daar komt nog bij dat sinds enige tijd de opvatting bestaat dat het onderwijs rondom deze kwesties thuishoort bij de vakken maatschappijleer en geschiedenis.

Dit betekent praktisch gezien dat maar een heel klein deel van alle docenten op alle Nederlandse scholen überhaupt verantwoordelijk is voor het bespreken van dergelijke onderwerpen. Terwijl de laatste twee ­decennia juist is vastgelegd dat de democratische vorming een belangrijke taak van de school is.

In Frankrijk ­gingen veel mensen de straat op om de omgekomen ­leraar Samuel Paty te herdenken, zoals hier in Parijs.Beeld Hollandse Hoogte/AFP

Het ministerie van OCW is al jaren bezig om burgerschap verder handen en voeten te geven sinds er in 2006 een wetswijziging werd aangenomen. Daarin staat dat alle scholen ‘actief burgerschap moeten bevor­deren’.

Er is weinig vakinhoudelijks aan als een leerling voor ‘vuile homo’ wordt uitgemaakt

Toen ik mijn collega vertelde dat ik vond dat we allemaal de verantwoordelijkheid hebben om de gebeurtenissen in Frankrijk bespreekbaar te maken in onze klas, vroeg hij: ‘Dus als een leerling een vraag aan jou stelt over mijn vak, dan geef je ook antwoord?’ Ik dacht: als een leerling voor ‘vuile homo’ wordt uitgemaakt in jouw klas, dan is daar weinig vakinhoudelijks aan. Maar dat is toch geen reden om daar niet met elkaar over te spreken?

De verschrikkelijke gebeurtenis in Frankrijk laat zien hoe belangrijk het is dat leerlingen leren hoe om te gaan met onderwerpen die mogelijk leiden tot conflict. De school is bij uitstek de plek waar geleerd wordt hoe om te gaan met vrijheid, met kwetsbaarheid, met democratie en religieuze gevoeligheid. Ik stel geenszins dat het vak scheikunde nu plots debatten moet organiseren. Wel pleit ik ervoor dat alle vakdocenten tien minuten van hun les vrijmaken om met de klas te praten als de omstandigheden hierom vragen. Bespreek met elkaar: wat er is gebeurd en waarom? Hoe komen de leerlingen de klas binnen? Hoe zit je er zelf bij?

Zolang we als gehele beroepsgroep deze maatschappelijke taak niet omarmen, zolang we zelf niet bereid zijn tijd en ruimte in te bouwen voor een maatschappelijk relevant gesprek en ons verschuilen achter de stelling van Pythagoras of de werking van fotosynthese, wordt er ook niet geleerd hoe leerlingen een dergelijk gevoelig en wellicht conflictueus gesprek buiten school met elkaar te voeren.

Lees ook:

Onthoofding Franse leraar is ‘duidelijk islamistische aanslag’

Frankrijk heeft geschokt gereageerd op de onthoofding van een leraar door een islamistische terrorist. Deze wilde het slachtoffer straffen voor een les over de vrijheid van meningsuiting.

Franse ambassade houdt minuut stilte voor onthoofde leraar

De Franse ambassade in Den Haag hield een minuut stilte voor de vermoorde leraar Samuel Paty. In een tweet nodigde ambassadeur Luis Vassy ‘al onze vrienden in Nederland‘ uit om daar ook aan mee te doen, door een moment van bezinning en eerbetoon in acht te nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden