Opinie Ouderen

Bescherming oudere door bewind of levenstestament kan beter

De juridische regelingen voor kwetsbare ouderen bieden te weinig ruimte voor het deels zelf kunnen beslissen van de oudere. Levenstestamenten bieden te weinig bescherming tegen misbruik, stellen Kees Blankman, hoogleraar juridische bescherming van ouderen en meerderjarigen met beperkingen en Masha Antokolskaia, hoogleraar Familierecht Vrije Universiteit Amsterdam 

Per eind december 2018 stonden er iets meer dan 350.000 personen onder curatele, ­bewind of mentorschap. Het aantal levenstestamenten, waarin staat wie belangrijke beslissingen mag nemen over materiële en medische zaken en over wonen, ligt hoger. Het zijn er circa 500.000, en dit aantal groeit met ongeveer 100.000 per jaar. Ook al hebben niet alle ouderen direct ondersteuning en bescherming nodig, de vergrijzing en de ontwikkeling dat ouderen langer thuis blijven wonen, maken noodzakelijk dat bestaande mogelijkheden voor juridische ondersteuning en bescherming kritisch tegen het licht worden gehouden en aangepast.

Wat ons betreft moet er meer ruimte komen voor wilsbekwaamheid en autonomie bij de curatele, het bewind en het mentorschap. Het levenstestament vraagt om meer waarborgen tegen misbruik door onder meer een verplicht toezicht.

Over de toepassing van curatele, ­bewind, mentorschap en het levenstestament in de praktijk is weinig bekend. Wel duidelijk is dat de drie door de rechter in te stellen beschermingsmaatregelen van rechtswege leiden tot handelingsonbekwaamheid of onbevoegdheid, wat betekent dat de betrokkene zonder toestemming van zijn wettelijk vertegenwoordiger op een aantal gebieden niet meer zelf mag beslissen.

De bewindvoerder weigerde een bezoek aan de kapper te ­betalen

Het recht houdt hier onvoldoende ­rekening met de nog aanwezige wilsbekwaamheid van de betrokkene. En de drie wettelijke regelingen zijn zeker niet in lijn met het VN-Gehandicaptenverdrag dat in artikel 12 juist het honoreren van wilsbekwaamheid benadrukt. Een curator of bewindvoerder kan het als zijn voornaamste taak zien het vermogen van de oudere zoveel mogelijk intact te laten. Bekend is het voorbeeld van de bewindvoerder die weigerde meer dan eenmaal per vier weken een bezoek aan de kapper te ­betalen. Geld was er genoeg, maar de bewindvoerder vond dit niet nodig en gaf geen toestemming. Dit hoewel duidelijk was dat het wekelijkse bezoek aan de kapper bijdroeg aan de kwaliteit van leven van de oude dame in kwestie en zij wist wat ze deed en ter zake wilsbekwaam was.

Een andere wilsbekwame oudere van 87 jaar die aan zeven neven en nichten ieder 5000 euro wilde schenken, kon pas na een ingesteld hoger beroep bij het Hof de schenkingen doen.

Aan levenstestamenten kleeft een ­ander bezwaar. Hoewel notarissen meer dan vroeger adviseren om in het levenstestament een vorm van toezicht op te nemen, wordt dit advies niet ­altijd opgevolgd. De volmachtgever houdt vast aan de overtuiging dat in zijn familie geen onregelmatigheden zullen gebeuren. Maar het kan wel ­degelijk fout gaan. Een in 1945 geboren oudere had in zijn levenstestament zijn dochter een algehele volmacht gegeven, maar zij bleek als belangenbehartiger meer dan 30.000 euro van het vermogen voor zichzelf te hebben aangewend, ­onder andere aan vliegtickets en een yoga-coach. Ook was ze bezig om een opname in een verzorgings- of verpleeghuis te regelen, hoewel de oudere daar niet aan toe was en dat ook niet wilde. Na instelling van een bewind en een mentorschap waarbij een ander dan de dochter werd benoemd, kon de volmacht ongedaan worden gemaakt en stopte het misbruik.

Er staat de komende jaren kwantitatief en kwalitatief veel op het spel en het is hard nodig om meer kennis te verkrijgen over de toepassing van de mogelijkheden voor ondersteuning en bescherming van kwetsbare ouderen en deze om te bouwen in de richting van eigen regie, met ondersteuning zolang het kan maar bescherming als het moet.

Lees ook:

Praat in de familie over mantelzorg voor het zover is

Mantelzorgorganisatie Mezzo wil dat families in een vroeg stadium praten over elkaars verwachtingen van toekomstige zorg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden