Opinie

Bescherm jaag- en kerkpaden tegen de vergetelheid

null Beeld

Met zoveel plannen voor nieuwbouwwijken is het zaak dat de provincies ervoor zorgen dat de trage paden niet in het gedrang komen, vindt Erwin Kamp, lid van de Provinciale Staten Utrecht.

Erwin Kamp

Met ingang van 1 juli 2022 wordt de landelijke Omgevingswet ingevoerd. Provincies en gemeenten bereiden zich voor op de komst van deze wet door het opstellen van een eigen Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. In de Omgevingsvisie geven zij aan hoe de openbare ruimte er tot aan 2050 uit moet zien. Bijvoorbeeld: hoe gaan we om met de behoefte aan extra woningen, waar kunnen we duurzame energie opwekken, waar willen we recreëren en hoe beschermen we onze natuur? En hoe zorgen we dat iedereen in de toekomst prettig en gezond kan leven?

Voor provincies en gemeenten is dit vaak een grote opgave. De discussie over de inrichting van de openbare ruimte leidt niet zelden tot lastige keuzen. Gaan we een woonwijk in de polder bouwen of gaan we de grond gebruiken voor de opwekking van duurzame energie?

Trage paden

In alle grote publieke discussies over de inrichting van de openbare ruimte wordt een klein, maar daarom niet minder belangrijk onderwerp vergeten. Onze jaag- en kerkpaden in het land, de zogenaamde trage paden, krijgen geen bescherming. Ze worden niet of slecht onderhouden, afgesloten of in het ergste geval verlegd of ze verdwijnen. Een voorbeeld hiervan is het kerkpad tussen Leersum en Doorn. De loop van dit pad is enkele jaren geleden al eens verlegd, door omwonenden eenzijdig afgesloten en door het uitblijven van onderhoud dreigt het nu dicht te groeien.

Jaag- en kerkpaden zijn eeuwenoud en liggen verspreid door heel Nederland. Ze ontstonden op natuurlijke wijze in een tijd dat er nog geen gemotoriseerd verkeer bestond. Jaagpaden lopen langs rivieren en kanalen en werden gebruikt om schepen vooruit te trekken. Kerkpaden werden vooral op de zondag gebruikt om naar de kerk te gaan. Als er geen verharde weg was, liep men door het weiland of langs een bosrand zonder daarbij gehinderd te worden door een geweigerd recht van overpad.

Nieuwe woonwijken

De meeste paden lopen door landelijke gebied en verbinden dorpen met elkaar. In de loop der jaren zijn er met de bouw van nieuwe woonwijken al veel van deze trage paden verloren gegaan. Nu de woningbouwopgave voor ons land groot is, dreigt dit opnieuw te gebeuren.

Omdat jaag- en kerkpaden behoren tot ons cultuurhistorisch erfgoed, moeten ze beter worden beschermd. Daarnaast zijn ze van belang voor natuurontwikkeling en

biodiversiteit. Langs de paden komt een grote verscheidenheid aan planten, bloemen en insecten voor, die zorgen dat de soortenrijkdom groot is en blijft.

Rust

Jaag- en kerkpaden vervullen ook een belangrijke toeristische en recreatieve functie. Juist in deze tijd waarin alles sneller moet en wordt volgebouwd, is er behoefte aan vertraging, rust en ruimte. Anders dan in bijvoorbeeld België kent Nederland geen belangenorganisatie, zoals Trage Wegen VZW, die zich inzet voor het behoud en onderhoud van trage paden.

Provincies zijn bij uitstek de bestuursorganen die kunnen zorgen voor hun behoud. Ze kunnen in de Omgevingsvisie en verordeningen expliciet hiernaar verwijzen en een kader opstellen waarbij een weging kan worden gemaakt van de historische waarde. Jaag- en kerkpaden kunnen zelfs tot provinciaal monument worden aangewezen. Ze zouden na het vaststellen van grote cultuurhistorische relevantie onder de bescherming van monumenten moeten kunnen vallen. Daarnaast vervullen provincies een regierol voor gemeenten en dragen ze zorg voor de coördinatie en afstemming van regionaal beleid.

Trage paden verdienen het om door provincies beschermd te worden. Met de huidige woonbehoefte en de uitbreidingsplannen voor nieuwbouw in het buitengebied is dat meer dan noodzakelijk. Gebeurt dit niet, dan zullen er in ons land over een kleine dertig jaar nog maar weinig van dit soort paden bestaan.

Lees ook:

Friezen botsen met boeren: ‘landschapspijn’ door uitbreiding melkveehouderij

In Friesland staan natuurbeschermers en boeren lijnrecht tegenover elkaar. Een melkveehouder die moet uitbreiden om zich staande te houden, begrijpt niets van de weerstand.“Wat een commotie om vier bomen.”

Recht van overpad splijt Gassel

Het was zo’n mooi pad, dwars door het bos bij het Brabantse Gassel. Ineens stonden er hekken. Afgesloten. Dorpsbewoner Vincent van der Vinne pikte het niet. Maar het pad bleef dicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden