Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bert Keizer kon zijn ogen niet geloven: 'Gorilla’s nemen afscheid?'

Opinie

Bert Keizer

Bert Keizer. © Trouw
Column

En toen gingen we naar de Apenheul. Het was overweldigend. Dat komt door een gedachte die koningin Victoria in 1842 naar ik meen als eerste formuleerde. 

Zij werd meegetroond naar de Regent’s Park Zoo in Londen waar zij oog in oog kwam te staan met een orang-oetan genaamd Jenny. Gevraagd naar haar indruk beschreef de majesteit het dier als ‘frightful and painfully and disagreeably human’.

Lees verder na de advertentie

Waarmee ze aangaf wat wij allemaal voelen bij een eerste ontmoeting met een mensaap: ze kijken je zo onontkoombaar duidelijk aan. Honden en katten lijken meer je contouren af te tasten, maar mensapen kijken je recht in je ogen. Victoria was eraan gewend omlaag te blikken, en zo’n beetje alle mensen in haar omgeving blikten niet dan met aanzienlijke aarzeling omhoog. Ik denk dat de vorsende blik van Jenny, die immers uit een diepte kwam waar zij helemaal geen blikken vermoedde, haar extra pijnlijk getroffen moet hebben.

Ons zelfbeeld is gekrompen en in 2018 denken we enigszins horizontaler over de grote apen. Zeker in de Apenheul waar ze namen hebben als Bongo, Bao Bao, M’Zungu, Wimbé, Mapasa en Jambo. Die horizontale blik vind je ook terug in de terminologie waarmee hun doen en laten wordt beschreven: er zijn ‘leiders’, ‘pubers’, ‘machtswisselingen’, ‘harems’ et cetera. Overigens kan Victoria gerust zijn in haar bezorgdheid voor een al te sterke overlap tussen ons en de gorilla’s. Ze zijn strikt vegetarisch en eten wel twintig kilo groenvoer per dag. Dat verteer je niet makkelijk door één darmpassage. Dus eten ze hun poep weer op voor een verdere uitbating. ’s Lands wijs ’s lands eer.

Afscheid? Gorilla’s ‘nemen afscheid’?

We kregen een fascinerende film te zien die werd gemaakt rond het sterven van Bongo, de leider, in 2005. Hij overleed na een ziekbed van twee dagen. Later bleek dat een hersenvliesontsteking te zijn. In de nacht voor zijn dood werd hij van de groep gescheiden omdat zijn oudste zoon ietwat te vroeg op het aanstaande lijk wilde gaan dansen. Maar de volgende ochtend werd hij dood aangetroffen. Men besloot de groep bij hem te laten om afscheid te kunnen nemen. Afscheid? Gorilla’s ‘nemen afscheid’?

De vrouwen en zoons bleven maar aan Bongo ruiken. Was de visuele indruk te verwarrend?

Ik denk dat zelfs Frans de Waal hier even zou fronsen. Wat we zagen was dat de vrouwen en de zoons de op de grond liggende dode Bongo voorzichtig benaderden en allemaal aan hem roken. Allemaal. Ik snapte het niet. Hij was net dood, een uur ongeveer, hij was nog warm. En ze bleven maar aan hem ­ruiken. Weglopen, weer terug, even ­ruiken, weglopen, weer terug. Was de visuele indruk te verwarrend? Want hij lag natuurlijk nooit zo op de vloer op zijn zij. Wilden ze dan via zijn geur ­proberen uit te zoeken of hij het was? Roken ze de dood? Maar dit was hun eerste dode soortgenoot. 

Afscheid nemen betekent dat je zegt: tot ziens, ik ga, jij gaat, bedankt, je was geweldig et cetera. Dat deden deze gorilla’s niet, denk ik. Een van zijn zoons maakte een slaapplaats klaar in de buurt van zijn dode vader. Mij krijgen ze niet weg van Pa, zou hij gedacht hebben. Zou het? In de maanden na zijn dood was er veel wanorde in de groep omdat niemand de baas was, maar daar zat geen rouw om Bongo in.

Graafmachine

Na de obductie werd hij begraven op het eiland waar hij zo lang geheerst had. Dat was nog een heel gedoe, want we hebben het wel over tweehonderd kilo gorilla. Ze hadden een mooie kist voor hem gemaakt die met behulp van een graafmachine heel respectvol in de kuil werd neergelaten, terwijl zijn verdrietige verzorgsters en verzorgers eromheen stonden. Het graf werd dichtgegooid en zijn nazaten zetten hun leven voort ­boven zijn nu niets meer vermoedende hoofd.

Totdat dit in een heel ander hoofd tot de constatering leidde dat je volgens een Europese regel alleen maar huisdieren zelf mag begraven. Het ongelofelijke gebeurde: men (men?) eiste dat hij opgegraven zou worden voor crematie. Dat gebeurde in een paardencrematorium in Brabant. De urn met zijn as werd, opnieuw tegen de regels in, toch maar begraven op zijn eiland. Dit werd oogluikend toegestaan. Moe maar voldaan keerden we huiswaarts, met enige ­twijfel over afscheidnemende gorilla’s, maar met hernieuwde zekerheid over de bizarre aard van de mens.

Lees meer columns van Bert Keizer in ons dossier.

Deel dit artikel

Afscheid? Gorilla’s ‘nemen afscheid’?

De vrouwen en zoons bleven maar aan Bongo ruiken. Was de visuele indruk te verwarrend?