Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Berckmoes beschreef wel degelijk een onthutsend beeld

Opinie

Joop van Holsteyn

Ybeltje Berckmoes in de Tweede Kamer. © ANP
Opinie

Aandacht kreeg voormalig Kamerlid Ybeltje Berckmoes zeker met haar boek over haar jaren in de VVD-fractie, maar de toon van de media was vooral lacherig en neerbuigend. Maar het boek bevat wel degelijk een verontrustende boodschap, schrijft hoogleraar Joop van Holsteyn, verbonden aan het instituut voor politieke wetenschap aan de Universiteit Leiden. 

Mislukt Kamerlid schrijft babbelboek. Meer hoeft er eigenlijk niet gezegd te worden over het voormalig Kamerlid Ybeltje Berckmoes. Aandacht kreeg ze zeker met haar boek over haar ‘ontluisterende jaren in de VVD-fractie’, zoals de ondertitel luidt. Maar strekking en toon van die ruime media-aandacht waren vooral lacherig, enigszins neerbuigend ook, met af en toe een licht seksistische ondertoon. Vanuit de VVD werd nauwelijks ingegaan op haar schrijven. Ach ja, Ybeltje. Net aan goed genoeg voor enkele flauwe naamgrappen, zoals Lubach vorige week liet zien.

Lees verder na de advertentie

Een Kamerlid dat slechts opviel door haar onopvallendheid, neemt wraak uit frustratie. Is het zo simpel?

Onthutsend beeld

Wie haar boek leest – hebben die critici dat gedaan? – moet zich inderdaad door passages werken die niet gemist zouden worden als ze nooit geschreven waren. In een weinig fraaie stijl, ­ondanks kennelijke hulp van anderen. Kijk eens, Ybeltje kan niet eens zelf schrijven! Maar tegelijkertijd bevat het boek een serieuze boodschap. Een hoogst verontrustende boodschap die weliswaar verre van nieuw is, maar die zelden zo luid, duidelijk en rauw heeft geklonken. Onderbouwd met tal van ­citaten uit interne memo’s, e-mails, ­notities, verslagen en wat dies meer zij –waarvan volgens mij niemand het ­bestaan en de juistheid heeft betwist.

Berckmoes schetst een onthullend, onthutsend beeld van haar Kamerlidmaatschap, dat trouwens allicht niet uniek is. Haar voortdurende gaan en staan, denken en doen wordt gestuurd door enkelen in de fractieleiding en de afdeling voorlichting. De eenheid die de VVD-fractie uitstraalt, is blijkbaar niet het gevolg van een grote mate van inhoudelijke eensgezindheid, of van een uitkomst na open intern debat, of het af en toe eens meegaan met anderen uit oprechte loyaliteit. Nee, die eenheid en eensgezindheid lijken eerst en vooral tot stand gekomen door niet veel minder dan intimidatie, dwang en dreiging. Primair met het oog op de beeldvorming, ook dat nog.

Haar boek bevat een hoogst verontrustende boodschap die zelden zo duidelijk en rauw klonk

Dat de eenheid van de fractie geen uitkomst van een deliberatief proces is, maar een afgedwongen eensgezindheid, is op zichzelf weinig fraai. Maar het probleem ligt dieper en is fundamenteler. Principiëler ook. De manier waarop binnen de VVD-fractie –zou dat in andere fracties anders toegaan?– de eenheid wordt geforceerd, strijdt met een fundamenteel idee van de Tweede Kamer als volksvertegenwoordiging. Waarin individuele leden zitting hebben met een vrij mandaat. Individuele volksvertegenwoordigers, die in beginsel in alle vrijheid tot de uitwisseling van gedachten komen, tot het gezamenlijk vormen van beleid, tot het kritisch volgen en controleren van de regering.

Natuurlijk, dat vrije mandaat is een in de Grondwet neergelegde fictie die in de praktijk nooit gerealiseerd is of zal worden. Maar de werkelijkheid van Berckmoes staat wel heel, heel ver verwijderd van die voor het functioneren van de representatieve democratie zo wezenlijke fictie. Voor wie niet diep ­cynisch is, voor wie enige naïeve liefde heeft voor de representatieve democratie met al haar ficties en onvolkomenheden, heeft Ybeltje Berckmoes een ernstige, onrustbarende boodschap.

Haar boek stemt somber. Niet omdat de boodschap nieuw is, maar omdat die enigszins onbeholpen boodschap zo pijnlijk helder en verontrustend ruw is. En zeker niet minder, omdat zo goed als niemand die boodschap op waarde wenst te schatten.

Lacherig doen als teken van onbegrip of onverschilligheid en doodzwijgen, is dat niet schadelijker voor het functioneren van de Nederlandse democratie dan een Kamerlid dat tijdens haar zittingsjaren weinig van zich heeft laten horen?

Lees ook: Voormalig VVD-Kamerlid: Een VVD’er dient zo volgzaam te zijn als een robot

Lees ook: Een goede backbencher houdt de vuile was binnen de fractie



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Haar boek bevat een hoogst verontrustende boodschap die zelden zo duidelijk en rauw klonk