Opinie Milieu

Benut de stikstofcrisis als een kans en breng natuur en economie in balans

Economische hobbels die we juridisch wel even glad kunnen strijken, zo worden de stikstofproblemen gezien. ‘Rampzalige framing’, vindt Michiel Wallis de Vries, onderzoeker bij de Vlinderstichting en buitengewoon hoogleraar in Wageningen. Nederland moet volgens hem de stikstofuitstoot net als de CO2-uitstoot breed aanpakken.  

Naast de klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis kennen we sinds kort ook de stikstofcrisis. In de ecologie kennen we die al langer: met de komst van kunstmest, verkeer en industrie, is de hoeveelheid actieve stikstof in ecosystemen wereldwijd meer dan verdubbeld ten opzichte van natuurlijke waarden.

Destastreuze effecten

In Nederland zien we al een jaar of dertig de desastreuze effecten van de stikstofpositie. We zijn met ons intensieve landgebruik een van de koplopers. De ingrijpende gevolgen voor het functioneren van ecosystemen en het behoud van biodiversiteit zijn uitgebreid beschreven, ook in Trouw.

Maar ook de volksgezondheid en ecosysteemdiensten als bestuiving van voedselgewassen staan op het spel. De afname van bijen en vlinders – de helft minder vlinders in 25 jaar – illustreert dit en wijst ook op een langjarig falen van de politiek om effectieve oplossingen te vinden. De recente uitspraak van de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof op de helling moet en de kritiek van de Algemene Rekenkamer op het mestbeleid, zijn dan ook de zoveelste signalen dat stevige maatregelen nodig zijn om deze crisis te boven te komen.

Toch doet de berichtgeving anders denken. Hierin gaat het niet over de erbarmelijke staat van onze leefomgeving of over het falen van ons natuurbeleid, maar over de economische ontwikkeling die in de knel dreigt te komen, ‘door de natuur’. Dat zou je ook denken wanneer de stikstofbelasting onevenwichtig wordt gepresenteerd als een bedreiging voor ‘sommige planten’ en dieren, terwijl ‘honderden projecten’ vertraging dreigen op te lopen door stikstofgevoelige natuurgebieden. Minister Van Nieuwenhuizen had het rond het dreigende afstel van Lelystad Airport over een ‘hobbel’, waarvoor een list verzonnen moet worden om de opening (inmiddels opnieuw uitgesteld) alsnog door te kunnen laten gaan. Alsof zoiets zich even glad laat strijken.

Wie betaalt de verborgen kosten?

De framing van de stikstofcrisis als louter een economisch probleem en een juridische hobbel is ronduit rampzalig voor het oplossen van deze milieucrisis. Kern van het probleem is dat wordt nagelaten om de verborgen kosten van ons industriële landgebruik in rekening te brengen. De echte kosten van kiloknallers en andere milieubelastende producten worden afgewenteld op de maatschappij nu en op onze kinderen later. Laten we niet verder gaan op die doodlopende weg en kiezen voor een koers die past bij de 21e eeuw.

Dit is het moment om te kiezen voor een vernieuwende weg van duurzaamheid, met het oog op kwaliteit in plaats van bulkproductie. We moeten onze milieucondities op orde brengen en investeren in de voltooiing van het nationale natuurnetwerk met deugdelijke bufferzones naar gebieden met intensiever landgebruik. Hierin kan biologische landbouw worden bevorderd.

Dit kan economisch worden gestimuleerd door een eerlijke beprijzing waarin de milieukosten meetellen. Minister Schouten is die weg al op gegaan met haar pleidooi voor de kringlooplandbouw en steun voor het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Ook veel boeren staan in de startblokken, maar hebben behoefte aan een duurzaam beleid voor de lange termijn.

De ontwikkelingen rond het klimaatakkoord laten zien dat daar creatief wordt gedacht aan maatregelen om de koolstofuitstoot terug te dringen en de vervuilers te belasten. Dit is ook noodzakelijk voor de stikstofuitstoot. Mijn oproep: gebruik de uitspraak van de Raad van State om de stikstofcrisis te benaderen vanuit het bredere perspectief van natuur, landschap en klimaatbeleid.

Dit is dé kans om natuur en economie in balans te brengen en daar worden zowel vlinders als boeren beter van.

Lees ook:

Kabinet moet kiezen: natuur of economie?

Rechter en toezichthouders leggen een fundamenteel meningsverschil in de coalitie bloot. Geitenpaadjes en B-Plannen om pijnlijke beslissingen te vermijden, zijn er niet meer. 

In sneltreinvaart heeft het stikstofdossier zich opgewerkt tot de grootste kopzorg van het kabinet

De coalitie en het kabinet zitten in de maag met de stikstofuitspraak van de Raad van State. De ChristenUnie wil uitstel van de opening van Lelystad Airport.

Het lijkt me goed dat de regering een crisisstaf opzet om onze aftakelende natuur te redden

In weinig landen is de stikstofbelasting van het milieu zo hoog als in Nederland. Beschermde natuurgebieden zijn hier zó overbelast dat de stikstofuitstoot door wegverkeer, intensieve landbouw, industrie en andere vervuilende activiteiten eigenlijk fors zou moeten worden ingekrompen. Maar ja, de economie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden