ColumnStevo Akkerman

Belastingen: het plezieren van de rijken en het mangelen van de armeren

Ik was me net grondig aan het verdiepen in de geneugten van belastingbox 2, ook wel de pretbox genoemd, voor miljonairs welteverstaan, toen het nieuws binnenkwam dat het ministerie van financiën aangifte had gedaan tegen eigen ambtenaren van de Belastingdienst. Zij hebben zich in de toeslagenaffaire mogelijk schuldig gemaakt aan knevelarij (het vorderen of ontvangen van een geldbedrag in de wetenschap dat dat niet terecht is) en aan beroepsmatige discriminatie.

De samenloop van deze twee belastingdingetjes was natuurlijk toevallig, maar voor het gemak besloot ik ze toch met elkaar in verband te brengen, zo gewaagd was dat nou ook weer niet. Op de achtergrond speelt één en hetzelfde mechanisme: het plezieren van de rijken en het mangelen van de armen, of althans de armeren. Fiscaler uitgedrukt: het kietelen van vermogen en het belasten van arbeid. Voortkomend uit de heiligverklaring van alles wat ondernemen heet, zonder onderscheid te maken tussen produceren en profiteren.

Hoe zit het dan met die box 2?

Hoe zit het dan met die box 2? Wel, die speelt een belangrijke rol in een ambtelijk advies over het belastingstelsel, dat maandag naar de Tweede Kamer is gestuurd. Terwijl de lastendruk voor de gemiddelde werknemer de afgelopen twee decennia alleen maar is toegenomen, is voor de rijksten onder ons – die veelal inkomen genereren uit vermogen – een legale sluipweg aangelegd. Zij betalen via box 2 belasting over dividend en winst uit aandelenverkoop, maar tegen een veel lager tarief dan werknemers betalen over hun inkomen. We hebben het hier over vermogen dat in handen is van de top-1-procent van de Nederlandse huishoudens; het beslaat in totaal 400 miljard euro. Daarbij gebruikt men gretig constructies om ook de toch al lage belasting te ontwijken.

Dat kennen we natuurlijk. Terwijl midden- en kleinbedrijven, goed voor zo’n 70 procent van de werkgelegenheid, zich gewoon hebben te schikken naar de fiscale regels, genieten de grootbedrijven van speciale arrangementen. Omdat zij, anders dan de kleintjes, altijd kunnen dreigen met vertrek uit het land waar ze zoveel van houden. Omdat ze verknoopt zijn met de politiek. Of zo machtig dat niemand hen iets in de weg durft te leggen. In acht jaar tijd, zo berekende NRC, streek Booking.com een fiscaal voordeel op van 2,2 miljard euro. “Twee miljard naar de maan om handige internettypes te helpen hotelhouders af te knijpen: als dat innovatie is, was Al Capone ook een knappe vernieuwer,” concludeerde Tom-Jan Meeus in die krant.

Nu dergelijke bedrijven bij de staat aankloppen om hulp vanwege coronaverliezen, wordt opeens zichtbaar wat er mis is. Lokale ondernemers, geworteld in hun eigen omgeving en gemeenschap, leggen het af tegen ketens of reuzen die hun winsten afschermen van de samenleving en doorsluizen naar aandeelhouders en topmanagers. Zo werkt de vrije markt nu eenmaal, luidde de dooddoener altijd, maar die mythe is niet langer houdbaar. Er blijkt dezer dagen politiek veel meer te kunnen dan we dachten; het is tijd om wat zaken recht te zetten.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden