Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bedreiging persvrijheid is een zaak voor de hele journalistiek

Opinie

Adri Vermaat

Adri Vermaat © Maartje Geels
Ombudsman

Volgens een index van Reporters Zonder Grenzen kent Nederland na Noorwegen en Zweden wereldwijd de meeste persvrijheid. Dat is een fijne gedachte, maar na de aanslagen op gebouwen van Panorama en De Telegraaf beklijft de vraag of de geruststellende score de aandacht niet afleidt van een somberder werkelijkheid.

Steunbetuigingen voor de media genoeg na beide aanslagen, maar verder dan woorden en/of een belofte reikten ze ook weer niet. 'Een klap in het gezicht van de vrije pers en de Nederlandse democratie', reageerde premier Mark Rutte na de aanval op De Telegraaf. Een soortgelijke reactie als van de premier was er van EU-commissaris Frans Timmermans, terwijl minister van justitie en veiligheid Ferdinand Grapperhaus extra is gaan nadenken over beveiliging van journalisten. Het voelt allemaal wat plichtmatig aan. Dat gevoel is versterkt door het merkwaardigerwijs lacherige sfeertje dat na de aanslag her en der ontstond, met De Telegraaf als mikpunt op sociale media en, al even merkwaardig, tijdens een burgemeestersbijeenkomst.

Lees verder na de advertentie

Steun en warme woorden zijn vast goedbedoeld. Veel meer is er meteen na zo'n aanslag ook niet te zeggen. Maar urgentie spreekt er niet uit, laat staan zoiets als concretisering van plannen of maatregelen. Het lijkt wel onderschatting. Zou dit laatste het gevolg kunnen zijn van het niet aflatende gevoel dat statistieken de persvrijheid Nederland gunstig doen stemmen? Zeker, er zijn signalen die op het tegendeel van onderschatting duiden. Zo heeft de politie beveiliging ingesteld rond de mediagebouwen in Amsterdam. Dit ingevolge het mogelijke scenario dat de georganiseerde misdaad de pers probeert te muilkorven. Voor het overige is het stil. De maatschappelijke verontwaardiging over de aanslagen is beperkt. Tot een inhoudelijk debat over de invloed die bedreigingen, intimidaties en geweld op journalisten kunnen hebben, komt het vooralsnog niet.

Journalisten schrijven en praten liever over andermans zorgen en ellende dan over hun eigen beroepsmatige sores

Conservatief

Dat verbaast, want er bestaat denk ik al langer alle aanleiding om daar binnen de journalistiek op afzonderlijke redacties concreet aandacht aan te besteden. Of zoals criminologe Marjolein Odekerken vorige week in Het Parool schreef: 'Het extra beveiligen van mediagebouwen ligt voor de hand, maar daarmee ben je er niet'. Onderzoek van haar en jurist Alex Brenninkmeijer in opdracht van de Nederlandse Vereniging van Journalisten wees vorig jaar uit dat journalisten steeds vaker worden bedreigd en geïntimideerd. Op dat alarmerende signaal volgden volop reacties, maar de meningen beperkten zich voornamelijk tot de constatering dat het een zorgelijke ontwikkeling betreft. Als beroepsgroep komen journalisten bij mij conservatief over. Ze schrijven en praten liever over andermans zorgen en ellende dan over hun eigen beroepsmatige sores. Ze willen stukjes tikken, zijn niet kinderachtig maar stoer, werken hard, willen altijd meer collega's erbij en vinden, zolang er geen slachtoffers vallen, het uiteindelijk toch meevallen met bedreigingen en intimidaties.

Geen slachtoffers? Dat valt te bezien. Misdaadjournalist Paul Vugts van Het Parool draagt al sinds oktober vorig jaar de last van serieuze bedreigingen met zich mee. Hij laat zich niet intimideren of wegzetten, doet 'gewoon' zijn werk en hoewel de dreiging iets verminderd lijkt, kan hij nog altijd niet thuiswonen. Toen ik hem deze week vroeg of hij voldoende steun krijgt, had hij alleen lof. Hij voelt zich door zijn werkgever én door de overheid vanaf het begin 'uitstekend en zeer professioneel gesteund en verzorgd, zowel praktisch als moreel'. Zijn beveiligers van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging, die ook kennis maakten met de bedreigde Telegraaf-journalist John van de Heuvel, doen hun best het leven 'leefbaar' te maken, binnen alle toch beklemmende beperkingen. Hoe waardevol deze ervaringen ook zijn, de zorgen over tanende persvrijheid zijn allerminst weggenomen.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma's en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. De volgende rubriek verschijnt 17 augustus. Reageren? Stuur een mail aan Ombudsman@trouw.nl

Lees ook: Intimidaties zoals bij De Telegraaf bedreigen de persvrijheid

Journalisten mogen dan zeggen dat ze zich van bedreiging niets aantrekken, hun werkwijze kan er onder lijden. Betere bescherming is nodig om de persvrijheid te bewaken, zeggen deskundigen.

Deel dit artikel

Journalisten schrijven en praten liever over andermans zorgen en ellende dan over hun eigen beroepsmatige sores