Column Irene van Staveren

Baseer de economie op voor- in plaats van nazorg

Vorige week mocht ik iets zeggen bij de boekpresentatie van ‘De gulden snede’ van Herman Wijffels en Wilma de Rek. Ik heb het boek met plezier gelezen, want Herman doet verslag van de inzichten die hij de afgelopen zeventig jaar heeft opgedaan. Tegen het einde van het boek constateert hij dat in onze economie vaak keuzes worden gemaakt waarbij onvoldoende rekening gehouden wordt met de gevolgen op lange termijn voor mens en aarde. En dat we daarvoor steeds weer een nazorgsysteem in het leven roepen om, zoals hij het beeldend formuleert, de brokken op te ruimen. In plaats daarvan moeten we, schrijft Herman, naar een voorzorgsysteem. En zal de economie in het geheel moeten overgaan van groei naar zorg, en van exploitatie van de natuur naar behoud van de aarde. Een voorzorgeconomie dus.

Hoe moet dat dan? Wat moet daar allemaal voor veranderd worden? Dat is iets waar al langer over nagedacht wordt door twee groepen economen, vaak los van elkaar maar ook weleens samen. Het gaat om ecologisch economen die het voorzorgprincipe hanteren om binnen de grenzen te blijven van wat de aarde aankan. En er zijn de feministisch economen die de zorgeconomie als grond van de welvaart erkennen. In die economie werken mensen samen zonder loon, en zorgen ze voor degenen die hulp nodig hebben.

De prijs voor het opruimen van de brokken is hoog

Om tot een voorzorgeconomie te komen moeten we leren van deze twee groepen economen, wier stemmen maar al te vaak verloren gaan aan economische faculteiten en in economische beleidsdebatten. Als de politiek geluisterd had naar ecologisch economen, dan hadden we helemaal niet zoveel Pfas en CO2-uitstoot gehad. Dan was die volstrekt ineffectieve Europese markt voor CO2-certificaten er helemaal niet geweest. Dan hadden we, net als bij de schadelijke drijfgassen in spuitbussen en het lood in de benzine, effectieve regelgeving gehad. En als de politiek geluisterd had naar feministisch economen dan waren de sociale werkplaatsen niet afgeschaft, was de geestelijke gezondheidszorg niet uitgehold en waren niet duizenden huurwoningen opgekocht door buitenlandse beleggingsmaatschappijen. Was dat duurder geweest? Ja, op korte termijn wel. Maar nu we de enorme kosten van het nazorgsysteem op ons af zien komen en wel voor een heel lange periode, blijkt dat een voorzorgsysteem goedkoper zou zijn geweest. De prijs voor het opruimen van de brokken is hoog. En dan hebben we nog niet eens de kosten meegerekend die niet in geld uit te drukken zijn, zoals die van verlies van biodiversiteit, bodemverdroging en toenemende ongelijkheid en polarisatie.

Een spoornetwerk dat alle grote steden in Europa snel met elkaar verbindt

Gelukkig kan de politiek elk moment kiezen om een voorzorgbeleid te voeren. Herman Wijffels geeft daar wat voorbeelden van. Zo stelt hij voor dat het kabinet de verhuurdersheffing voor woningcorporaties afschaft, in ruil voor de investering van de vrijgekomen middelen in verduurzaming van alle sociale huurwoningen. Dat betekent dat de kosten niet worden doorgeschoven naar de huurders, die er tenslotte de koopkracht niet voor hebben, maar dat zij juist gaan profiteren van een lagere energierekening. Een mooie win-winoplossing dus. Op Europees niveau stelt hij voor dat de ECB niet langer geld pompt in de opkoop van waardepapieren van banken, maar in obligaties van de Europese Investeringsbank (EIB), die het geld gebruikt voor duurzame investeringen. Wat dacht u van een spoornetwerk dat alle grote steden in Europa snel met elkaar verbindt? Het is elke dag mogelijk om van een nazorg- naar een voorzorgeconomie om te schakelen. Hoe langer we wachten, des te duurder het opruimen van de brokken wordt.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden