null

OpinieVerloskunde

Baas in eigen buik? Niet in de nieuwe zorgplannen

De thuisbevalling loopt gevaar in het nieuwe zorgakkoord, schrijven juriste Fleur van Leeuwen en zorgethicus Rodante van der Waal.

Fleur van Leeuwen en Rodante van der Waal

Deze zomer demonstreerden honderden mensen op de Amsterdamse Dam voor het recht om ‘baas in eigen buik’ te zijn. Dat is belangrijk, want het recht zelf te kunnen bepalen wat er met je lichaam gebeurt als je zwanger bent is geen gegeven, zoals de recente uitspraak van het Amerikaans Hooggerechtshof ons weer in de ogen wrijft. Maar het principe ‘baas in eigen buik’ staat in Nederland niet alleen onder druk vanwege abortuswetgeving. Aan de andere kant van het spectrum van zwangerschap lopen keuzevrijheid en autonomie het risico beperkt te worden door de nieuwe financiering van de geboortezorg vanaf volgend jaar. Het Integrale Zorg Akkoord dat onlangs werd ondertekend zal geen soelaas bieden: hierin zijn zelfstandige verloskundigen geen partij. De algehele verzwakking in dit akkoord van de zorg direct bij mensen, de zogeheten eerstelijnszorg, zal ook de positie van de zwangere aantasten.

Autonomie

Nederland is een van de weinige landen waar thuis bevallen een goed geregeld onderdeel van de geboortezorg is. De Nederlandse wet erkent de autonomie van de verloskundigen en die worden opgeleid tot zelfstandig geneeskundigen waardoor zij bevallingen aan huis kunnen begeleiden. Thuis bevallen is populair. Uit een in 2020 gepubliceerde studie van het VU Medisch Centrum, Leiden UMC en Amsterdam UMC blijkt dat 16,7 procent van de Nederlanse vrouwen die een eerste kind kregen, thuis wil bevallen. Onder vrouwen die al eerder een kind kregen is dat 20,5 procent. Terwijl bijna de helft van de zwangeren aan het begin van de bevalling al een indicatie heeft om in het ziekenhuis te bevallen.

De mogelijkheid om thuis te bevallen is niet alleen een wens van velen in Nederland, het is ook een mensenrecht. In 2010 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat mensen het recht hebben te kiezen hoe en waar ze willen bevallen. Dat is onderdeel van het recht op lichamelijke integriteit zoals dat is neergelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en behelst ook de mogelijkheid thuis te kunnen bevallen. Ook het comité dat toeziet op de naleving van het VN-Vrouwenverdrag, gaf meermaals aan dat staten moeten zorgen dat geen onnodige beperkingen worden gesteld aan thuisbevallingen en dat deze mogelijkheid onderdeel is van de geboortezorg.

Dit recht om thuis te kunnen bevallen staat met de verandering in de financiering van de geboortezorg op de tocht. Het nieuwe beleid geeft zorgverzekeraars ruim baan contracten aan te gaan met gecentraliseerde instanties voor geboortezorg, zoals overkoepelende organisaties van ziekenhuizen, verloskundigen- en kraamzorgpraktijken. Die contracten hoeven ze dan niet meer af te sluiten met onafhankelijke eerstelijns buurtpraktijken. We weten van andere landen dat door vergelijkbare regelingen die kleinschalige zorg in de buurt verdween. Want centraliseren is voor verzekeraars makkelijker en vaak goedkoper. Gevolg is dat de mogelijkheid tot thuis bevallen verdwijnt op bepaalde plekken.

Niet absoluut

Hoewel het recht om te kiezen hoe en waar je wilt bevallen niet absoluut is, mag de staat dit recht niet zomaar beperken. Dat kan alleen als dat in het belang is van doeleinden die in het Europees mensenrechtenverdrag zijn vastgelegd, zoals nationale veiligheid, bescherming van de volksgezondheid en bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.

Nederland kan zich hier niet op beroepen. Als door afbrokkeling van de eerstelijns verloskunde de mogelijkheid thuis te bevallen in bepaalde delen van het land verdwijnt, schendt Nederland zijn internationale verplichtingen.

Baas zijn in eigen buik is een recht dat in alle fasen van de zwangerschap moet worden gewaarborgd. Als Nederland aan zijn internationale verplichtingen tegemoet wil komen, doet de minister er goed aan om bij verdere uitwerking van het zorgakkoord en de geboortezorgfinanciering de onafhankelijkheid van de eerstelijnsverloskunde te garanderen.

Lees ook:

Laat vrouwen nog steeds kiezen voor de thuisbevalling

De unieke positie van verloskundigen in Nederland staat op het spel nu een nieuw financieringssysteem ziekenhuizen gaat bevoordelen, waarschuwde Franka Cadée, president van the International Confederation Midwives, eerder dit jaar.

Het is logisch dat huisartsen het Zorgakkoord niet ondertekenen

De huisartsen hebben groot gelijk dat ze het Zorgakkoord niet ondersteunen. Door de bezuinigingen in de ouderenzorg gaan zij het veel drukker krijgen, legt Tinie Kardol, hoogleraar Vergrijzingsvraagstukken in Brussel, uit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden