Opinie Ombudsman

Aysel Erbudak had niet de kans moeten krijgen onweersproken het straatje van anderen te bevuilen

Is een persoonlijk interview de manier om iemand te portretteren die twee jaar celstraf boven het hoofd hangt? De krant deed moeite om tegenwicht te bieden. Dat lukte niet helemaal.

De kwestie

In de reeks Tien Geboden is op zaterdag 21 september onderneemster Aysel Erbudak de geïnterviewde. De introtekst meldt dat het Openbaar Ministerie haar verdenkt van verduistering van 1,2 miljoen euro aan zorggeld en twee jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf eist. Erbudak vertelt onder meer over de moeizame relatie met haar vader en een poging tot zelfdoding. Bij het achtste gebod zegt ze in haar leven enkel ooit een walnoot te hebben gestolen, als kind. Daarna verklaart ze over de lopende rechtszaak dat niet zij, maar anderen ‘met hun hebzucht en machtsmisbruik’ de schuldigen zijn. Die mensen worden met naam genoemd. Aan het einde van het stuk zegt Erbudak zichzelf te beschouwen als een nomade: “Ik voel me vrijer als ik niets bezit.” Dat is de kop van het artikel.

Omdat de uitspraak op maandag 7 oktober wordt verwacht, publiceert Trouw twee dagen daarvoor een artikel waarin de verdediging van Erbudak tegenover het standpunt van het Openbaar Ministerie wordt gezet. Dit artikel, al gepland voordat het interview verscheen, is ook twee pagina’s groot. Op 7 oktober verdaagt de rechtbank de zaak omdat de advocaat van Erbudak met een nieuwe getuige is gekomen.

De standpunten

Maandag na publicatie van het ­interview is er discussie in de redactievergadering. Bij dit mooie persoonlijke interview meldt een deel van de aanwezigen een ‘ongemakkelijk gevoel’ te hebben. Ook een enkele lezer reageert verontwaardigd. Erbudak krijgt door deze interviewvorm de kans haar onschuld te bepleiten en anderen te beschuldigen en met naam te noemen, zonder tegengesproken te worden.

Zowel de interviewer als de chef van de bijlage de Verdieping, waarin het interview verscheen, zegt dat deze persoon een interessant verhaal kon opleveren. Er is besloten niet uitgebreid op de zaak in te gaan, maar deze niet onbenoemd te laten. Bij geboden die gaan over stelen en liegen, zou het vreemd staan niet kort de zaak aan te halen.

De chef Verdieping vindt de kop een goede keuze, mede omdat de rechtszaak speelde. Dat Erbudak met naam anderen mag beschuldigen, vindt hij verdedigbaar omdat de onderneemster van meet af aan deze namen noemt ter verdediging.

Er is geen algeheel verbod op ­interviews met iemand die voor de rechter staat. Trouw is wel terughoudend om te voorkomen dat een verdachte ‘het eigen straatje schoonveegt’ nog voor de rechter een oordeel velt. Omdat dit niet ­gebeurde in de tekst, besloten chef Verdieping en hoofdredactie tot ­publicatie.

Oordeel

Het interview met Erbudak biedt een interessant inkijkje in een bijzonder persoon. Terughoudendheid met verdachten blijft geboden. Door deze vorm kan de lezer zelf oordelen over Erbudak, zeker nu wel wordt genoemd waarvan ze wordt verdacht. De kop dat Erbudak niet zou hechten aan bezit komt uit een passage die niet slaat op de rechtszaak, maar de lezers van Trouw zijn gis genoeg om bij deze mededeling hun eigen gedachten te hebben – net als over de passage van de walnoot.

Het is echter niet uit te sluiten dat de onderneemster een belang had met dit artikel. Met het journalistieke stuk een week later over de beschuldigingen bood de krant ­terecht tegenwicht. Toch kan deze volgorde verwarrend zijn voor de ­lezer.

Toen de keuze voor het persoonlijk interview eenmaal was gemaakt, is alles gedaan wat de redactie kon om te voorkomen dat mogelijk de belangen van Erbudak werden gediend. Daarop is één uitzondering. Als de krant iemand een podium biedt om anderen met naam ernstig te beschuldigen, is wederhoor een journalistieke plicht. Dat Erbudak deze beschuldigingen al op andere plaatsen had geuit, doet geen afbreuk aan de eigen verantwoordelijkheid van de krant. In een persoonlijk interview waar wederhoor niet in past, horen deze beschuldigingen niet thuis, en zeker niet de namen van de betrokkenen. Met deze twee artikelen zorgt Trouw ervoor dat Erbudak niet haar eigen straatje kan schoonvegen, maar ze had in het persoonlijk ­interview niet de kans moeten krijgen onweersproken het straatje van anderen te bevuilen.

Alleen maar geld?

De chef Verdieping zegt dat het uitmaakt dat Erbudak niet voor een geweldsdelict is verdacht, het gaat enkel om geld. Er zijn dus geen directe individuele slachtoffers aan te wijzen, anders dan bijvoorbeeld bij zedenzaken of geweldsdelicten. De interviewer zou in dat geval ook meer aarzelen. Hij kan zich voorstellen dat bij geweldsdelicten eerder een interview zou plaatsvinden na de veroordeling.

Deze keuze is te billijken, het zou bijzonder vervelend zijn wanneer midden in een rechtszaak de mogelijke slachtoffers van bijvoorbeeld een zedenzaak te maken krijgen met een persoonlijk interview van de verdachte. Toch is het goed te bedenken dat ook een ‘witteboordendelict’ zoals de verduistering waarvan Erbudak wordt verdacht, andere mensen kan raken. Zou de hoogte van de eis, in het geval van Erbudak twee jaar onvoorwaardelijk, niet een veel beter criterium zijn?

‘Smullen’

In het tweede verhaal over Erbudak meldt de krant overigens dat haar levensverhaal ‘smullen is voor scenarioschrijvers, zoals het dat al eerder was voor journalisten’. Ook al is dit een feitelijke constatering van een redacteur die in het geval van Erbudak een uitgebreid krantenarchief aantrof, de lezer zou zo maar de indruk kunnen krijgen dat Trouw met de Tien Geboden net zo hard ‘meesmulde’.

Ombudsman Edwin Kreulen bespreekt journalistieke dilemma’s en de werkwijze van de redactie. Reageren? Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

De Tien Geboden met Aysel Erbudak en het verhaal over de beschuldigingen van verduistering.

Plaatsing van het interview met zijn zus voelt niet zuiver naar Holleeder toe

Het interview anderhalf jaar terug in de Tien Geboden met Astrid Holleeder was volgens toenmalig Trouwombudsman Adri Vermaat indrukwekkend. Toch zaten aan de timing, nog voordat het proces tegen haar broer Willem inhoudelijk moest beginnen, haken en ogen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden