Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Atheïsten zijn geen vrijdenkers, maar hebben zich bevrijd van het denken

Opinie

Stevo Akkerman

© Trouw
Column

Alsof de duvel ermee speelt. Ben ik net begonnen in het boek ‘Seven types of atheism’ van de Britse filosoof John Gray, verschijnt er een Nederlandse speelfilm over de moedige strijd van een atheïstische Friese koning tegen oprukkende christenen. 

‘Redbad’ heet die film, naar koning Radboud, die leefde van circa 680 tot 719. De film draait vanaf deze week in de bioscoop en producent Klaas de Jong legt in de VPRO-gids uit welke gedachte erachter zit. Het historische verhaal van Redbad (die de Franken versloeg) had nog iets nodig om voortgestuwd te worden, zegt hij, en zo werd de koning atheïst: “Dat was ingegeven door iets waar ik heel sterk in geloof. Ik ben ervan overtuigd dat grote leiders niet gelovig kunnen zijn.” Ze doen wel alsof, om het volk houvast te bieden, maar zelf weten ze beter. “Hoe slimmer je wordt, hoe meer je gaat twijfelen. En het geloof staat twijfel niet toe.”

Lees verder na de advertentie

Daarmee is deze film, aldus de VPRO-gids, ‘niet alleen een actiespektakel van twee uur, maar ook een pleidooi voor de vrijheid van meningsvorming en meningsuiting’. Mij deed dat op de een of andere manier eerder denken aan de 21ste eeuw dan aan de 8ste, misschien ook omdat De Jong de noordelijke cultuur uit die middeleeuwse tijd ‘heel vrijzinnig’ noemt. Maar de geschiedenis is lenig en iedereen mag zich zijn eigen 8ste eeuw scheppen, daar gaat het mij niet om. Waar ik tegen protesteer is De Jongs veronderstelling dat het geloof alle twijfel verbiedt. Temeer als dat wordt geponeerd door iemand die zich te slim acht voor religieuze malligheid, maar zich wel beroept op iets waar hij ‘heel sterk in gelooft’.

Je moet wel een zeer fun­da­men­ta­lis­ti­sche atheïst zijn om alle uitbundige vormen van twijfel op het religieuze erf over het hoofd te zien

Twijfel

Natuurlijk bestaan er gelovigen die de twijfel niet toestaan, ik heb heel wat met ze te stellen gehad. Maar je moet wel een zeer fundamentalistische atheïst zijn om alle uitbundige vormen van twijfel op het religieuze erf over het hoofd te zien. Zelf ben ik inmiddels een wankelmoedige (on)gelovige, die weet dat er veel tegen het christendom is in te brengen (zij het liever niet per actiespektakel), maar die het atheïsme geen aantrekkelijker geloof vindt. Het is me net iets te stellig.

Dit is precies wat John Gray, zelf een atheïst van het sceptische soort, in zijn nieuwe boek betoogt: dat het atheïsme van onze dagen veelal de vorm heeft aangenomen van een gesloten systeem. De aanhangers mogen zich graag vrijdenkers noemen, maar in feite hebben ze zich bevrijd van het denken. ­Dogma’s over vooruitgang en een vergoddelijking van de wetenschap hebben de plaats ingenomen van de christelijke leer, aldus Gray, die het moderne atheïsme ziet als een goddeloze voortzetting van het messiaanse denken – hij spreekt van ‘evangelisch ongeloof’.

Ik heb zijn boek nog niet uit, en ik ben benieuwd naar wat hij in het laatste hoofdstuk te zeggen heeft over ‘het atheïsme van de stilte’, maar ik weet wel dat het zekere weten, van welke richting ook, mij benauwt. Vaclav Havel zei er dit over: “Kies het gezelschap van degenen die de waarheid zoeken, maar ren weg van degenen die haar gevonden hebben.”

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de 'keiharde nuance' en het 'onverbiddelijke enerzijds-anderzijds' preekt. Al zijn columns vindt u hier.

Deel dit artikel

Je moet wel een zeer fun­da­men­ta­lis­ti­sche atheïst zijn om alle uitbundige vormen van twijfel op het religieuze erf over het hoofd te zien