Opinie Overbevissing

Arme kinderen lijden honger zodat wij sushi kunnen eten

Te veel vis uit de zeeën van arme landen eindigt op borden in rijke landen, schrijven directeur International School of Health, Nutrition and Environment Martin Bloem en Ivan Wolffers, emeritus hoogleraar gezondheidszorg en cultuur.

Het voedingscentrum adviseert om minstens één keer per week vis te eten omdat visvetzuren goed zijn voor hart en bloedvaten. Vis is steeds populairder geworden, vooral zalm, tonijn en forel. Dat is een wereldwijde trend. Tussen 1961 en 2016 nam wereldwijd de visconsumptie met 3,2 procent toe, terwijl de bevolking in die tijd met 1,6 procent groeide. Waar halen we die vissen vandaan en op wiens bord belanden ze?

Het pas verschenen Unicef-rapport The State of the World’s Children 2019 meldt dat één op de drie kinderen onder de vijf jaar ondervoed is. Vis op hun menu kan veel betekenen. Behalve gezonde vetten bevat vette vis veel eiwit en essentiële nutriënten zoals calcium, ijzer, zink, selenium, omega 3 en vitamine A. Voor kinderen onder de vijf zijn dit onmisbare onderdelen voor een gezonde ontwikkeling. Tekort daaraan kan hun snel groeiende hersenen schade opleveren en een blijvende achterstand van bijna tien IQ-punten.

Door overbevissing zijn de zeeën rond rijke landen leger geworden en visvloten werpen steeds verder van huis hun netten uit. Daarnaast heeft de opkomst van de viskwekerijen gelukkig het verdwijnen van populaire soorten door overbevissing voorkomen. Van de 171 miljoen ton aan visproductie wereldwijd kwam in 2016 bijna de helft uit aquacultuur (47 procent) in met name China, Vietnam en Indonesië. Productie door visvangst is sinds eind jaren tachtig daardoor constant gebleven.

Essentieel onderdeel van gezonde voeding

Het wetenschappelijk tijdschrift Nature publiceerde onlangs een artikel van Christina Hick en collega’s dat een onthutsend beeld schetst van visproductie en -handel wereldwijd en wat dat in de praktijk betekent. Omdat arme landen meestal in de tropen te vinden zijn, waar de ‘gezondste’ vis rondzwemt, was vis voor hen altijd al een essentieel onderdeel van gezonde voeding. In veel van die landen zou de visserij genoeg opleveren voor gebalanceerde diëten van de bevolking. Maar export is voor hen belangrijk geworden en het verlenen van vislicenties in hun territoriale wateren levert de schatkist veel op.

Van de visproductie gaat nu 71 procentnaar rijke en een kleiner deel naar arme landen. De VS en Japan importeren samen 25 procent van het totaal, de EU 39 procent. Steeds meer vis die uit de zeeën van arme landen wordt gehaald eindigt op borden in rijke landen.

Maar het gaat verder dan dat. Hicks en haar collega’s geven in hun Nature- artikel het voorbeeld van de vangst van sardines voor de kust van Senegal. Voor lokale vissers is het belangrijk, maar voor de internationale vissersvloten slechts bijvangst. Die kleine visjes werden altijd door plaatselijke vissers gevangen, dan gerookt, gedroogd en door vrouwen met de hand klaar gemaakt voor transport door de lokale bevolking. Deze goedkope voeding vol calcium, ijzer, zink, selenium, omega 3 en vitamine A was belangrijk.

Als bewuste consument wil je dit weten

Momenteel staan er echter meer dan veertig grote visverwerkende bedrijven (de meeste Chinees) die de bijvangst van sardines door internationale vloten gebruiken voor het maken van vismeel. Dat product wordt geëxporteerd naar rijke landen waar het gebruikt wordt voor het voeden van kweekzalm, kippen in legbatterijen en varkens in megastallen.

Het is onrechtvaardig dat we zo zelfs de kleine bijvangst wegkapen voor de neus van kinderen in landen waar veel honger is om sushi in New York, malse kippedijtjes en karbonade in Amsterdam of Shanghai op tafel te zetten. Als bewuste consument wil je dit weten, omdat je met je koop- en eetgedrag verschil kunt maken voor kinderen in bijvoorbeeld West-Afrika. Voor de meest betrokkenen is het maar moeilijk te begrijpen hoe de vis zich in de economische cirkel beweegt.

Lees ook:

Filosoof Michiel Korthals: We stellen veel te weinig vragen bij ons eten

We zijn vervreemd van ons voedsel en beseffen te weinig dat de productie ervan morele vragen oproept, zegt filosoof Michiel Korthals. ‘Laten we meer vragen stellen bij ons eten.’

Viskwekerijen tasten het ecosysteem aan, maar er is een lichtpuntje

Zalmkwekerijen zijn berucht om hun impact op het ecosysteem. Een documentaire maakt duidelijk wat zich precies onder water afspeelt, ook bij kwekerijen die als duurzaam bekend staan. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden