Opinie Economie

Aparte fondsen naast de reguliere begroting zijn een slecht idee

Investeringsfondsen zijn vooral anti-democratisch, betoogt oud-hoogleraar bestuurskunde Wim Derksen. Het zijn onze eigen Kamerleden en geen onduidelijke experts die moeten beslissen waar overheidsgeld naartoe gaat.

Er moet een investeringsfonds komen. Er wordt gesproken over vijftig miljard, omdat het lenen van geld niets meer kost. Ik begrijp die wens, maar ik vind het een slecht idee. En ik begrijp niet waarom mensen het wel een goed idee kunnen vinden. Ik geef drie voorbeelden, die met vele andere zijn aan te vullen.

Nog niet zo lang geleden stopten we een deel van de aardgasbaten in een fonds voor economische structuurversterking. Er was een commissie van wijzen, er waren onafhankelijke adviezen van de planbureaus. Maar de verdeling van het geld was een bizar gerommel tussen departementen. Zo kon het gebeuren dat plannen die al tweemaal door de ‘experts’ waren afgewezen, alsnog werden toegekend omdat het betreffende departement ‘nog niks had gekregen’. Overigens ging het meeste geld naar nog meer asfalt, omdat de asfaltlobby wilde doen geloven dat wegen het beste middel waren om de economische structuur te versterken. Het was in die tijd dat een nieuwe minister van financiën zich afvroeg waarom al die miljarden niet gewoon via zijn begroting liepen. Zodat ook de Tweede Kamer daarover kon oordelen. Het waren toch politieke keuzes.

Macht

Het tweede voorbeeld: Groningen kreeg vorig jaar 1,15 miljard euro. Als een soort genoegdoening voor alle ellende. Niet om de schade van de bevingen te herstellen of om de huizen te versterken. Nee, om de economische structuur van het gebied te versterken. Ik was zijdelings bij dit proces betrokken. Na twee minuten ging het al niet meer om de vraag hoe de Groningse economie beter kon worden van al dat geld, maar wie het geld zou mogen verdelen. Ongetwijfeld zullen degenen met de meeste macht (en de beste lobbyisten) er met het geld vandoor gaan en niet degenen met de beste plannen.

Het derde voorbeeld: ooit werd het Waddenfonds in het leven geroepen. 800 miljoen voor het behoud van de Waddenzee. De verdeling van dat geld was een ingewikkeld spel, waarin eerst werd bepaald dat het niet om de Waddenzee ging, maar om het Waddengebied, en daarna dat het niet alleen om de ecologie moest gaan, maar ook om de economie. Omdat Friesland achtergesteld was, werd de eerste tien miljoen besteed aan de verhoging van de bruggen in de Noordelijke Elfstedenroute. Ja, ter bevordering van het toerisme.

Er lijken altijd goede redenen te zijn om aparte fondsen te creëren naast de reguliere begroting. Maar die argumenten zijn niet zelden anti-democratisch. Zo horen we dat politici extra geld alleen maar gebruiken om de tekorten bij het onderwijs of in de zorg aan te vullen, of nog erger: om de uitkeringen te verhogen. Alsof de welvaart van het land daarmee niet gediend zou zijn, alsof we de Tweede Kamer daarvoor niet zouden hebben gekozen.

Duistere achterkamers

Bovendien zijn die argumenten niet zelden vals. Het is niet waar dat ‘experts’ ervoor zorgen dat het geld op de goede plek terechtkomt. Hun deskundigheid staat niet borg voor een ordentelijke verdeling van gelden. Nog los van de vraag wat een ‘goede plek’ is. Dat is uiteindelijk altijd een politieke vraag die door gekozen politici in openbaarheid moet worden beantwoord. Fondsen staan helaas te vaak model voor duistere achterkamers waarin niet de deskundigheid maar de machtsverdeling de uitkomst bepaalt.

Tot slot heb ik nog één vraag. Waarom is die lage rente wel een reden om een enorm fonds in het leven te roepen en geen reden om de staatsschuld een beetje op te laten lopen? Wat is erop tegen om de komende vijf jaar tien miljard meer uit te geven volgens de normale begroting?

Dan kan het parlement gewoon zijn democratische afweging maken. Onze eigen Kamerleden en geen onduidelijke experts. Transparant in plaats van duistere machtsspelletjes.

Lees ook:

Economen: Nu de dividendbelasting blijft, kan die in onderzoek worden geïnvesteerd

Ga voor het nieuwe investeringsfonds niet alleen lenen, maar gebruik ook meevallers en de dividendbelasting, adviseren economen het kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden