null

OpinieThe Voice-schandaal

Angst voor tuttigheid zorgt voor onveilige omgeving

Ruimdenkendheid, jaren 70-vrijheid, in een bedrijfscultuur met deze kenmerken komt seksueel grensoverschrijdend gedrag eerder voor, meent schrijver Jan Hille Noordhof.

Jan Hille Noordhof

Vooropgesteld, seksueel grensoverschrijdend gedrag komt overal voor. Mensen zijn mensen. Of is er toch iets opvallends aan de hand in de wereld van kunst en cultuur? Is het toevallig dat #MeToo in Hollywood is ontstaan of had dat in elke bedrijfstak kunnen zijn? Sinds #MeToo zijn er ook in Nederland vele schandalen aan het licht gekomen: bij D66, bij de Universiteit van Amsterdam, bij het Concertgebouworkest, bij theatergroep Oostpool en nu dus bij The Voice of Holland. Wat hebben deze organisaties gemeen? Is er iets in hun organisatiecultuur dat seksueel overschrijdend gedrag onbedoeld uitlokt?

In mijn boek Waarom zeggen we niet wat we vinden? ga ik in op de vraag of bedrijfscultuur ook een factor is die een rol speelt bij de kernvraag van het boek. Of anders: wat word je bij jouw bedrijf geacht te zeggen (of vinden) en waarover word je geacht je mond te houden? Het zijn de impliciete boodschappen – nooit expliciet – die je dagelijks bereiken.

Wat typeert nou die rockstarcultuur – zoals ik dat noem? Dat is antiautoritair, libertijns, progressief, intellectueel en experimenteel. Vandaar ook dat de UvA en D66 in het rijtje staan. Er hangt de lucht van de seksuele revolutie uit de jaren 70. Men is er alles behalve kleinburgerlijk of tuttig. Men is er anders en ruimdenkend.

Veelzeggend is de brief die Catharine Deneuve – de Franse actrice – schreef als reactie op #MeToo. “Gaan we De Sade verbranden? Leonardo da Vinci brandmerken als een pedofiele kunstenaar en zijn schilderijen verwijderen? Gaan we Gauguin van de museumwanden halen en vernietigen we de schilderijen van Egon Schiele? Dit klimaat van censuur maakt me sprakeloos en maakt me bezorgd over de toekomst van onze samenleving. Er zijn al voorbeelden van mannen die ontslag hebben gekregen vanwege een hand op een vrouwenknie of een seksueel getint sms’je.” En verderop: “Het steunt alleen maar de puriteinen, de vijanden van de seksuele vrijheid, de religieuze extremisten, de reactionairen met hun victoriaanse moraal.” In het themanummer dat glossy Linda aan #MeToo wijdde, is sprake van eenzelfde teneur. Onder de titel ‘Vrijheid, geen vertrutting’ worden zes vrouwen geïnterviewd, van wie de helft werkzaam is als actrice of bij de tv. En ook hier klinkt: “Het moet over vrijheid gaan, niet over vertrutting”, aldus Katja Schuurman.

De Amerikaanse reflex

Hebben Deneuve en Schuurman een punt? Ja en nee. De oplossing voor het probleem van seksueel grensoverschrijdend gedrag ligt zeker niet alleen op het juridische vlak. Dat is de Amerikaanse reflex: verbieden, normeren en vervolgen. Dat moet bij strafbare feiten als verkrachting ook zeker gebeuren. Het nadeel van de juridische benadering is echter dat je er een scherpe grens en norm mee veronderstelt en onbedoeld zegt: zolang je binnen de lijntjes blijft is jouw gedrag toegestaan. Misschien heeft de bandleider van The Voice geen strafbaar feit gepleegd. Het betrof, voor zover bekend, meerderjarige slachtoffers en of hij formeel in een hiërarchische verhouding stond, is maar de vraag.

Veel belangrijker is het dat de betreffende organisaties hun waarden expliciet maken. Hoe gaan we hier met elkaar om? Respectvol, gelijkwaardig, open. En deze waarden moeten permanent gecommuniceerd worden. Daarnaast moet er een infrastructuur van openheid worden gecreëerd. Er moeten onafhankelijke vertrouwenspersonen worden aangesteld en er moet een klokkenluidersregeling komen.

Ben je er dan? Zeker niet. Degene die onheus wordt behandeld, moet ook zelf direct een grens stellen. Dat is lastig, omdat machtsongelijkheid juist in de wereld van kunst, cultuur en wetenschap een grote rol speelt. De afhankelijkheid is immens: er is maar één iemand die de hoofdrol krijgt, er is maar één promotieplaats. Maar als jij die hand niet op je knie wilt, dan zul je dat aan moeten geven. Liliane Ploumen daarover in diezelfde Linda: “Je hebt het recht om ‘ja’ te zeggen, maar ook om ‘nee’ te zeggen.”

Lees ook:

Wie durft tegen een kopstuk van The Voice op te staan? ‘Ze kunnen je muziekcarrière maken of breken’

Was er sprake van een ‘doofpot’ bij The Voice of Holland? Mannen met macht kunnen lang hun gang gaan, blijkt uit andere #MeToo-zaken. Seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt vaak vergoelijkt, verzwegen of gebagatelliseerd. Ook door de slachtoffers zelf.

‘Laat je mooie kontje zien’, zei de Voice-regisseur

Bij The Voice of Holland was de sfeer onprettig en onveilig, zeggen twee oud-kandidates. ‘Hij zei dat ik zijn ‘favorietje’ was en dat hij zo lang mogelijk van me wilde genieten.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden