Column James Kennedy

Amerikaanse toestanden in de Tweede Kamer

Het Nederlandse parlement had altijd meer aanzien dan het Amerikaanse Congres. Er werd vaak hoofdschuddend gereageerd op die Amerikaanse volksvertegenwoordigers die veel emotie toonden en met bombarie de publieke tribune bespeelden. Maar het lijkt erop dat die Amerikaanse politieke toestanden nu ook de Nederlandse Tweede Kamer hebben bereikt.

Dat zag ik in de behandeling van de affaire rond de kinderopvangtoeslag. Schijnheilig, opportunistisch en soms genadeloos verweten parlementariërs de bewindsman en de ambtenarij hun handelen. Terwijl het juist de Tweede Kamer was die het belastinggeld op deze manier wil herverdelen en in 2013 opriep om de negatieve gevolgen – vergissingen en fraude – hard aan te pakken. De Tweede Kamer heeft toen wetten gemaakt om fraude te voorkomen, waardoor duizenden mensen – terecht en onterecht – als fraudeurs werden aangemerkt en in de problemen kwamen.

Dat de Tweede Kamer een belangrijk aandeel heeft gehad in de huidige situatie is aangetoond in het interim-rapport van de commissie-Donner, die belast was met het onderzoek naar deze affaire. Dat gebeurde in de tijd van Rutte II, toen VVD en PvdA samen regeerden. Overal moest gesaneerd worden. Om de overheidsuitgaven verder te drukken werd ook fraude flink aangepakt.

Protesterende ambtenaren niet gehoord

Het debat over fraude werd verhit, toen ontdekt werd dat in Nederland wonende Bulgaren systematisch misbruik maakten van toeslagen. De Kamer vond dat de regering veel harder moest optreden tegen de ‘Bulgarenfraude’ (die de schatkist uiteindelijk 5,6 miljoen euro heeft gekost). Gedoe rond fraude en toeslagen kostte staatssecretaris Frans Weekers de kop.

Onder druk van het parlement kwam er extra geld om fraude breed te bestrijden. De regering stelde een speciaal team in om fraude aan te pakken. Het parlement was zelf verantwoordelijk voor wetgeving die bepaalde dat het toezicht op fraude moest worden geïntensiveerd, de boetes en het strafrecht moesten worden verzwaard en de invordering versterkt. Sommige ambtenaren protesteerden, maar daar werd niet naar geluisterd door de regering.

Dit past in een breder patroon van de laatste jaren. De overheid en het parlement willen aan het publiek laten zien dat ze erg streng zijn met belastinggeld en slechteriken geen kans geven om uit de publieke ruif te eten. Die houding heeft ertoe geleid dat minderbedeelden vaak geen toegang krijgen tot de diensten waar zij recht op hebben, zoals opgemerkt door de Ombudsman en de Rekenkamer. Er is weinig oog voor de moeite die veel burgers hebben om aanvragen correct in te dienen. De zelfredzame burger mag geen fouten maken, anders wordt hij gestraft.

Parlementariërs vertonen geldingsdrang

Natuurlijk neemt dit niet weg dat bewindslieden als Frans Weekers en Menno Snel zelf ook tekort zijn geschoten. En het is zeker bijzonder kwalijk dat vooringenomen ambtenaren eigengereid onschuldige en kwetsbare mensen hebben aangepakt, zoals blijkt uit het rapport-Donner. Dat zoveel ouders onterecht schuldig zijn verklaard is onjuist en zij verdienen onze steun, gezien de ellende die zij hebben meegemaakt.

Maar het is te makkelijk om deze misstand louter in de schoenen van de staatssecretaris en de ambtenaren te schuiven, merkte GroenLinks Kamerlid Bart Snels terecht op. De Tweede Kamer heeft dan ook besloten tot een kritisch onderzoek naar de eigen bijdrage aan dit debacle.

Het politieke klimaat maakt dit soort misstanden juist waarschijnlijker. In deze tijd zijn parlementariërs minder zeker van hun zetel en vertonen geldingsdrang, waardoor zij willen scoren en bewindspersonen scherpe verwijten maken. Als de Tweede Kamer deze ellende in de toekomst wil voorkomen, dan moet zij een ander soort politiek bedrijven: minder verontwaardiging, meer reflectie, meer oog voor de nuance en complexiteit. Dat vraagt in deze tijd van ontvlambare media en publiek veel moed. Maar het maakt het niet minder noodzakelijk, want anders komen er nog meer gedupeerde burgers.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij  om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving.  Lees hier meer columns van James Kennedy. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden