Beeld Werry Crone

OmbudsmanEdwin Kreulen

Alweer Blue Monday? Een duik in het krantenarchief had geen kwaad gekund

De meest deprimerende dag van het jaar komt er weer aan, meldt Trouw. In eerdere jaren schreef de krant juist dat hier weinig bewijs voor bestaat. Een duik in het archief had hier kunnen helpen.

De kwestie

Op zaterdag 18 januari portretteert de krant voorin op ruim anderhalve pagina drie ‘optimisten’ die werken aan een betere toekomst. ‘Iedere krantenlezer kent het gevoel: zo veel grote onoplosbare problemen in de wereld’ meldt de intro. Deze drie ‘doorzetters’ laten zich niet uit het veld slaan en werken aan beter onderwijs, integratie en een duurzaam vliegtuig.

De krant krijgt met enige regelmaat brieven van lezers die het nieuws overwegend negatief ervaren en vragen om een meer positieve of optimistische insteek.

In een begeleidend kader wordt de aanleiding genoemd: het zal twee dagen daarna ‘Blue Monday’ zijn, de ‘meest deprimerende dag van het jaar’. Dat blijkt uit een formule van de Britse psycholoog Cliff Arnall, staat in het stuk. De misère ‘zou komen’ door onder meer het slechte weer, weinig geld en het einde van de feestdagen.

Een oplettende lezer zet deze passage op Twitter, naast een fragment uit een Trouw-artikel uit 2013. Daarin noemt een Britse wetenschapsjournalist de term onzinnig en zegt dat die is bedacht door een reisbureau, dat volgens hem vervolgens Arnall, een niet serieus te nemen wetenschapper, voor haar karretje spande.

Het archief van de krant leert verder dat Blue Monday bijna vijftien jaar geleden opduikt en het goed doet bij columnisten, maar bedenkingen oproept bij de redactie. In 2014 noemt een redacteur de term ‘baarlijke nonsens’, aangepraat door een slim reisbureau dat er vooral zonvakanties mee wil verkopen. In 2011 laat de krant een depressie-expert spreken over ‘bedenkingen’ bij de formule van Arnall, al in 2006 zegt een andere deskundige in Trouw dat ‘de aannames niet hard te maken zijn’.

De standpunten

De lezer die beide stukken vergeleek, lijkt zich te verbazen over het zonder kritiek noemen van het onderzoek waaruit zou blijken dat Blue Monday de meest deprimerende dag van het jaar is, ‘in een grote productie voorin de krant’ zoals hij erbij twittert.

De binnenlandredacteur die het kader over Blue Monday tikte, is gevraagd in een beperkt aantal woorden de aanleiding voor de hele productie te melden. Hij vond op internet diverse Britse (kranten)publicaties over Cliff Arnall. Het viel hem op dat er ook vraagtekens worden gezet bij deze formule. Hij heeft mede daarom de tekst wat afstandelijk geformuleerd, door te schrijven dat de misère ‘zou komen’ door een reeks factoren, zoals het weer. Hij heeft het stuk uit het Trouw-archief met de kritiek op Arnall, dat wat lager staat bij de zoekresultaten op ‘Blue Monday’, niet bekeken.

Oordeel

De productie over de drie optimisten is een schoolvoorbeeld van constructieve journalistiek, die zoekt naar oplossingen in plaats van problemen. Het drieluik komt de lezers tegemoet die aandacht vragen voor afwisseling tussen alle problemen die de nieuwskrant signaleert, om niet dagelijks enkel de indruk te krijgen dat bijna alles slecht gaat in de wereld.

De link met Blue Monday komt wat geforceerd over. De drie ‘doorzetters’ lijken weinig last te hebben van depressieve gevoelens in deze tijd van het jaar. Of de lezers geholpen zijn bij hun eventuele jaarlijkse sombere dip is eveneens de vraag. Het bewijs dat de somberste dag van het jaar werkelijk nadert is flinterdun, zoals de krant nota bene zelf al diverse keren uitlegde.

Het is daarom niet nodig om lezers, juist bij dit positief getoonzette drieluik, het idee te geven dat ze twee dagen na de productie hun somberste dag gaan beleven. Weliswaar is het stuk over het onderzoek van Cliff Arnall met enige afstand opgeschreven, de redactie had toch het eigen archief iets nauwkeuriger moeten raadplegen. Zo houdt ze zelf de krant consistent en hoeft de lezer dat niet te doen.

Het is begrijpelijk dat de redactie, zeker als het om een artikel voor in de nieuwskrant gaat, zoekt naar een actuele aanleiding. Maar het hoeft niet altijd. Dat dit toch zo’n mooie constructieve productie is geworden, roept de vraag op waarom deze is gepresenteerd onder de vlag van een commercieel en niet op feiten gebaseerd initiatief zoals Blue Monday blijkt te zijn. Het eigen (denk)werk van de redactie kan actueel genoeg zijn.

Trouw ombudsman Edwin Kreulen schijnt wekelijks zijn licht over een journalistieke kwestie. Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Is school echt saaier geworden? ‘Uit onderzoek blijkt...’

Het blijkt uit onderzoek: scholieren vinden lessen saaier, meldt Trouw. Dat nieuws vormt het startpunt voor een discussie ‘hoe dat nou toch komt’. Maar het bewijsmateriaal blijkt minder overtuigend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden