OpinieDuurzaam ondernemen

Als we zo doorgaan, is er een kans dat koffie, thee, chocola en citrusvruchten zullen verdwijnen

De overheid moet bedrijven en supermarkten verplichten tot eerlijke prijzen zodat boeren in ontwikkelingslanden kunnen zorgen voor duurzame producten, aldus Maria van der Heijden, directeur-bestuurder van MVO Nederland.

Maar liefst zeventig procent van de ­Nederlanders kan zich een leven zonder de dagelijkse kop koffie niet voorstellen. Laat staan dat ze thee, sinaasappelsap of hagelslag moeten ontberen. Maar als we qua productie en consumptie zo doorgaan, moeten we er niet gek van opkijken dat over twintig jaar koffie, thee, chocola of citrusvruchten op de ontbijttafel ontbreken. Of van lage kwaliteit zijn, zoals smakeloze bulkkoffie. Om ons ontbijt te redden is er nu actie nodig. En de overheid is daarbij aan zet.

De problemen in productieketens zijn groot. Uit onderzoek van MVO Nederland blijkt dat de consument weet dat boeren onderbetaald worden en kinderen op cacaoplantages werken. Vrijwel niemand weet echter dat bananenplantages regelmatig worden geteisterd door een schimmelziekte, waardoor hele gebieden in een soort lockdown moeten. Ook grotendeels onbekend: er zijn steeds minder theeplukkers, waardoor thee machinaal wordt geplukt en slechter van kwaliteit is.

Overheid met lef

De eerste stap op weg naar het redden van onze ontbijttafel, is het beter zichtbaar maken van deze problemen. Alleen dan kunnen we er vervolgens naar handelen. Die zichtbaarheid moet vooral worden aangestuurd door een overheid met lef. Zij heeft de macht om bedrijven te verplichten inzage te geven over wat er in hun keten gebeurt. Met welke partijen ze samenwerken, en wat de werkomstandigheden zijn. Door dit inzichtelijk te maken op verpakkingen, websites en andere kanalen kan de consument een eerlijke vergelijking maken. Zo ontstaat er een ­gelijk speelveld voor duurzame en minder duurzame bedrijven. Dat kan bijdragen aan een leefbaar in­komen voor boeren, en zo blijft de kwaliteit van koffie, thee en cacao hoog en betaalbaar voor iedereen.

Daarnaast gaat het om de verkoopprijs van al die producten. Nu wordt die veelal bepaald door handel op een beurs in New York en dus niet door de werkelijke kosten. Hierdoor houdt een boer onvoldoende geld over om überhaupt maar te denken aan het verbeteren van bijvoorbeeld bodemkwaliteit of biodiversiteit. Met name grote bedrijven profiteren van hoe het nu werkt – zij hebben baat bij laag blijvende verkoopprijzen omdat ze anders marktaandeel verliezen. De consument kiest uiteindelijk toch vaak voor de goedkoopste variant van koffie, chocolade of thee in het schap.

Rekenen met echte prijzen

De overheid moet bedrijven verplichten te rekenen met echte prijzen, waarin alle externe effecten op mens en milieu zijn meegenomen. Dan zullen grote bedrijven hun prijs verhogen, kunnen duurzame ondernemers concurreren, en consumenten een eerlijke, toekomstbestendige keus maken. De lobby van de grote bedrijven in Nederland is nu zo sterk, dat bijvoorbeeld een CO2-prijs traag wordt ingevoerd. We kunnen blijven wachten op de Europese Unie, maar als Nederland daarin het voortouw nemen is veel sterker.

In Nederland zelf gaat het – naast transparantie bij bedrijven – om het aanspreken van de supermarkten. Hun schappen bepalen mede welke keus de consument maakt. Dus als Aldi recent de jaarprijs voor bananen zo laag heeft gezet dat duurzame ­bananen daar niet mee kunnen concurreren, is dat schadelijk voor de hele markt. Zeker als je bedenkt dat bananen wereldwijd het meest verkochte product in de supermarkt zijn en nu per kilo goedkoper dan appels, die niet uit Zuid-Amerika hoeven te komen. Ik pleit er dus voor dat de overheid supermarkten verplicht alleen producten te voeren die rekenen met een echte prijs.

En dat hoeft niet desastreus te zijn voor de business. Sterker nog: uit het eerder genoemde onderzoek blijkt ook dat de consument best ­bereid is om 10 procent meer te betalen voor zijn koffie, thee en citrusvruchten mits daar de kwaliteit voor behouden blijft. Die 10 procent is ook genoeg om veel van de problemen op te lossen.

Dan is het alleen nog de vraag of dat geld wel goed terechtkomt, iets waar de consument heftig aan twijfelt. En dat lijkt me een opdracht aan het kabinet en een minister van de nieuwe economie.

Lees ook:

Van plofkip tot koffie, concurrentiewaakhond ACM wil soepeler regels voor groene deals

Omwille van het klimaat de mededinging even opschorten moet makkelijker worden, vindt de ACM. Nederland loopt daarmee voorop maar er ligt ook kritiek op de loer.

Deze manager maakt de Zeeman duurzamer: groen en goedkoop gaan wél samen

Zeeman staat bekend om de spotgoedkope producten. Dat sluit duurzaamheid niet uit, betoogt Arnoud van Vliet van de textielreus, die werd uitgeroepen tot ‘groene manager’ van het jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden