Opinie

Als we echt duurzaam willen zijn, moeten we eerst burgerlijk worden

Burgerlijkheid wordt vaak geassocieerd met saaiheid. Maar klassieke waarden als spaarzaamheid en hard werken kunnen juist bijdragen aan een duurzame samenleving, schrijft student Jasper de Vries.

Naar alle waarschijnlijkheid zullen in de toekomst nog wel klimaatontkenners blijven bestaan (er zijn immers ook nog steeds mensen die denken dat de aarde plat is), maar het grootste gedeelte van de Nederlandse bevolking begint langzaam door te krijgen dat we echt moeten ingrijpen om onze planeet leefbaar te houden voor toekomstige generaties.

Voor Nederland is het klimaatakkoord een stap in de goede richting, al menen critici dat er nog veel werk aan de winkel is. Met alleen elektrisch rijden redden we het niet, we moeten harder toewerken naar een circulaire economie.

Individuele burgers kunnen deze beweging niet in gang zetten, maar persoonlijke keuzes maken wel degelijk het verschil. Het essentiële punt: we moeten minder gaan gebruiken. En dat vraagt om meer burgerlijkheid.

Burgertrutten 

Al decennialang kent de term burgerlijkheid vooral negatieve associaties. De burgertrutten of burgerlulletjes, het klootjesvolk: sinds de jaren zestig alom verguisd en ook vandaag de dag de nachtmerrie van menig millennial. Toegegeven, burgerlijkheid is misschien niet de meest sexy levensstijl en de angst om saai gevonden te worden ligt vaak ten grondslag aan de aversie. Burgerlijkheid kan echter ook positiever worden bekeken, door de klassieke kwaliteiten te benadrukken die er sinds de oorsprong in de negentiende eeuw aan worden toegekend: hard werken, ergens moeite voor doen, spaarzaamheid, plichtsgevoel en het vermogen om behoeftebevrediging uit te stellen.

Deze kenmerken staan haaks op het Nederland van nu: de op consumentisme, hedonisme en individualisme georiënteerde samenleving, waarin steeds meer elementen die voorheen als exclusieve luxe voor de elite werden beschouwd, deel uitmaken van het leven van de gemiddelde Nederlander. De ‘ouderwetse’ burgerij wees een dergelijke levensstijl af.

De benoemde kwaliteiten zijn misschien wel meer dan ooit van belang voor het Nederland van de toekomst. Zelfbeheersing, het vermogen om behoeftebevrediging uit te stellen, is het cruciaalst. Vaker vegetarisch eten, niet twee keer per jaar voor een paar tientjes vliegtickets boeken, investeren in duurzame kwaliteitskleding in plaats van elke week iets nieuws kopen wat maar drie keer wordt gedragen.

Is het daarmee uit den boze om jezelf af en toe te verwennen of te belonen? Integendeel. De vraag is echter of consumentisme daarvoor nodig is. Het antwoord raadt u zelf vast wel.

Vrijheid is niet alleen een recht

Naast zelfbeheersing is vrijheid een ander belangrijk element. Dit jaar mogen we 75 jaar bevrijding vieren, een groot goed. Sinds de Tweede Wereldoorlog wordt vrijheid wel steeds vaker gezien als voornamelijk een recht. Voor de burgerlijkheid is vrijheid echter onlosmakelijk verbonden met verantwoordelijkheid. De vrijheid was niet enkel gericht op het vervullen van de eigen behoeftes: als sociaal wezen had de burger ook verplichtingen tegenover de gemeenschap.

De vrijheid om te kiezen waar je naartoe op vakantie gaat, wat je eet en wat je draagt, die maak je dus niet alleen voor jezelf, maar ook voor de mensen om je heen. En voor de generaties die nog komen. Burgerlijkheid dient vooral gewaardeerd te worden op basis van haar klassieke kenmerken. Het maken van bewuste keuzes is daarbij essentieel. Is het echt zo verschrikkelijk om in de zomervakantie met de tent naar Frankrijk te gaan? Of wordt er uit angst voor een ‘burgerlijke status’ weer een vakantie naar Bali geboekt? Meewaaien met elke modetrend voor de laagst mogelijke prijs? Of modieus kleden met oog voor kwaliteit en duurzaamheid en daar ook wat meer voor willen neerleggen.

Kortom, een betere wereld begint bij je (burgerlijke) zelf.

Lees ook:

De EU wil af van de wegwerpmaatschappij

De Europese Commissie presenteert haar actieplan voor een circulaire economie. Dat moet ook burgers bewuster maken van hun consumptiepatronen.

Zoals het klokje thuis tikt, tikt het tegenwoordig overal

Ons privéleven is publiek ­vertier, hoewel je intieme levenssfeer een mensenrecht is. Dorien Pessers waarschuwt voor het verlies daarvan. ‘Burgers dreigen dakloos te raken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden