null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Als Shell onder olieboeren geldt als ngo, moeten we het ergste vrezen voor het morele klimaat in deze sector

Begin dit jaar gaf Ben van Beurden, de topman van Shell, een interview aan de Volkskrant. Hij vertelde dat zijn bedrijf zo progressief is dat het binnen de branche bekendstaat als ‘de ngo uit Europa’. “Collega’s beschouwen ons niet meer als een oliebedrijf, maar als een soort hulporganisatie. Dus wij zijn bijna activistisch bezig.” Let wel: Shell investeert tot dusver jaarlijks ongeveer 20 miljard dollar in fossiele energie, tegen 2 tot 3 miljard in duurzame energie. Als het bedrijf daarmee onder olieboeren geldt als gekke Henkie, moeten we het ergste vrezen voor het morele klimaat in deze sector.

De bijna activistische Van Beurden sprak zich tevens uit over de rechtszaken die Urgenda en Milieudefensie – ook een soort ngo’s uit Europa – hadden aangespannen om de naleving van het Klimaatverdrag van Parijs af te dwingen. “Het idee dat we het klimaatprobleem gaan oplossen in een rechtbank is simplistisch, en kan ook helemaal niet”, zei hij. Hij voegde eraan toe dat Shell zich niet heeft verplicht aan internationale verdragen – een fair point, want het zijn overheden die verdragen sluiten, niet ondernemingen.

Maar wat als die overheden de zaak vervolgens laten sloffen? “Dan is er wel wat voor te zeggen hen te wijzen op hun verplichtingen”, aldus Van Beurden, nog steeds sprekend over rechtszaken.

Ik moest direct denken aan de moraalfilosoof die zeven jaar bij Shell had gewerkt: Johan Siebers. Hij had er een goede tijd gehad, zei hij in het interview dat ik met hem had en dat terechtkwam in het boek Het klopt wel, maar het deugt niet. Maar Siebers had moeten constateren dat hij bij Shell niet de rol kon spelen die hem voor ogen stond: “Het systeem laat zich niet veranderen”.

Een snellere omslag naar duurzaam – en de impact van Shell is enorm op dit vlak – komt niet spontaan tot stand, daar is regelgeving voor nodig. Siebers: “We moeten het niet hebben van de individuele moraal van mensen als Van Beurden. Veel mensen bij Shell zullen oprecht willen bijdragen aan het goede in de wereld. Maar het werkt niet. We moeten de politiek aanspreken, en die zal zich veel meer los moeten maken van de verstrengeling met de grote economische machten.”

En zo zeiden de baas van Shell en de filosoof eigenlijk hetzelfde. Wat de samenleving verlangt van de grootste vervuilers, moet door overheden – de politiek dus – worden ­geformuleerd en ingevoerd. Als regeringen dit een beetje uit de losse pols doen, met verdragen als gebaar van goede bedoelingen en niet als grondslag van wetgeving, dan komt vanzelf de rechter in beeld. Niet vanuit activisme, maar vanuit de rol die hij beroepshalve heeft: de overheid herinneren aan haar eigen verplichtingen.

Al te vaak, zie de stikstoftoestand, deinst de politiek terug voor de consequenties van wat noodzakelijk is, en wat ook is afgesproken. Boeren moeten worden ontzien, multinationals gekieteld, nationale vliegtuigmaatschappijen bewierookt. Maar verdragen zijn niet vrijblijvend. Wie eenmaal heeft getekend zit eraan vast. Er zou geen rechter nodig moeten zijn om regeringen dit te vertellen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden