null Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Als politici overtuigend strijd tegen ­nepnieuws willen leveren, is de eerste stap dat zij zelf niet liegen

Jamal Ouariachi

De overheidscampagne ‘Zet ook de knop om’ − om burgers te stimuleren hun energiegebruik omlaag te brengen vanwege klimaat én Rusland − ontving op sociale media de gebruikelijke reacties. Het woord ‘staatspropaganda’ kwam voorbij, dappere voornemens om de thermostaat juist twee graden hoger te zetten werden verkondigd, de standaard complotriedels gingen rond. Ondertussen doken de huiveringwekkende beelden uit Boetsja op en ­meteen werden ook daar vraagtekens bij ­geplaatst. In tijden van waarheidsloosheid is alles mogelijk.

Ik las in The Guardian over het boek Freedom to Think van de Britse mensenrechtenadvocaat Susie Alegre. Zij buigt zich over de onlinewereld waarin nepnieuws een bedreiging vormt voor de vrijheid van individuen om een betrouwbare mening te vormen. De manier waarop algoritmes van met name de grote socialemediaplatforms informatie over ons vergaren, en ons op basis daarvan manipuleren, moet aan banden worden gelegd, meent Alegre.

Google en Meta moeten gebruikers om toestemming vragen

In dat opzicht werd zij onlangs op haar wenken bediend, in ieder geval door de Europese Unie, waar men het eens werd over de invulling van de Digital Markets Act. Die verplicht Big Tech-bedrijven als Google en Meta om hun gebruikers expliciet toestemming te vragen om advertenties te tonen die gebaseerd zijn op persoonlijke data.

Alegre wil een stap verder gaan: een compleet verbod op surveillance advertising. Maar is het altijd wenselijk − of ook maar mogelijk − om te voorkomen dat mensen ­gemanipuleerd worden, door bedrijven of politici? Bevat niet elke uitwisseling tussen mensen een vorm van onderlinge manipulatie? Welke vorm van manipulatie is acceptabel, welke niet en wie gaat dat bepalen? Wie vertrouw je zo’n verantwoordelijkheid toe?

Ik kijk naar Nederlandse politici die al meer dan een jaar genoegdoening beloven aan de slachtoffers van de toeslagenaffaire, maar die belofte is nog altijd niet waargemaakt. Ik zie politici die beweren niet betrokken te zijn geweest bij de oplichters­praktijken van Sywert van L., maar dat inmiddels tóch ­blijken te zijn geweest. Politici die stoere taal uitslaan over sancties tegen Russische oligarchen, maar in de praktijk nog geen deuk in een pakje boter slaan. ­P­olitici die een kabinet vormen met het motto ‘Omzien naar elkaar’, maar die slechts traag en onwillig omzien naar de mensen die hard worden getroffen door de inflatie of de energiecrisis.

‘Hier scheiden onze wegen?’ Dan ook: Doei, ophoepelen

Het vertrouwen in politici liet in 2021 een flinke daling zien. De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen was lager dan ooit.

Als politici overtuigend strijd tegen ­nepnieuws willen leveren, is de eerste stap dat zij zelf niet liegen. Stap twee is het hard aanpakken van politici die wel liegen. Dan betekent ‘hier scheiden onze wegen’ ook echt: doei, ophoepelen. Burgers moeten ­érgens op kunnen vertrouwen, anders verpulveren de laatste resten gemeenschappelijke waarheid.

Jamal Ouariachi is schrijver. Behalve­­ romans en verhalen schrijft hij onder meer recensies en columns. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden