OpinieKlimaatbeleid

Als kinderen niet duurzamer leren denken, komt er van klimaatbeleid niets terecht

null Beeld

Van de duurzame doelen komt weinig terecht als leerlingen het bestaande economische verdienmodel aangeboden krijgen. Laat ze meedenken over een andere aanpak, met andere waarden, daag ze uit om complexe vraagstukken op te lossen, suggereren Mark Boode, Marije van Bommel en Marlise Achterbergh van Teachers for Climate

Mark Boode en Marije van Bommel en Marlise Achterbergh

Het regeerakkoord van Rutte IV benoemt het belang van voldoende vakmensen voor het realiseren van een ambitieus klimaatbeleid. Maar de voorgestelde maatregelen zijn een herhaling van zetten en bekrachtigen een onderwijssysteem dat juist níét in staat bleek zich aan te passen aan duurzame ontwikkeling.

De eerste valkuil waarin de nieuwe regering trapt is dat ze duurzame ontwikkeling reduceert tot enkel bestrijding van de mondiale opwarming. Dat gaat eraan voorbij dat de opwarming het gevolg is van ons huidige economische verdienmodel, dat zelf weer gevolgen heeft voor het klimaat, en daarmee voor de zoetwatervoorraden en de voedselzekerheid van miljoenen mensen, wat weer grote invloed heeft op migratie en gewapende conflicten.

De tweede valkuil is dat Rutte VI onvoldoende overdenkt welke normen en waarden ten grondslag liggen aan ons economische systeem. Als die niet veranderen, heeft duurzame politiek namelijk geen toekomst. Het klaarstomen van kinderen voor duurzame ontwikkeling betekent ten eerste: hen inzicht geven in de mondiale samenhang van de keuzes die wij maken, en in de gevolgen hiervan.

Planetair burgerschap

Om leerlingen in dit complexe veld van elkaar beïnvloedende factoren wegwijs te maken, moeten zij al op school gewend raken aan het oplossen van complexe vraagstukken. Dit kan door vakken in samenhang te onderwijzen, dus vakoverstijgend en bij voorkeur met een directe link naar vraagstukken in de schoolomgeving. Huidige normen en waarden mogen ter discussie worden gesteld om te komen tot een nieuwe mindset: planetair burgerschap.

Het kabinet vraagt ook om meer aandacht voor ethiek door het vak burgerschap. Maar het geven van burgerschap ‘door daartoe bevoegde docenten’ suggereert een nieuw vak waarbij de overheid bepaalt welke normen en waarden moeten worden aangeleerd. Dit zijn twee denkfouten. Burgerschap mag niet los gezien worden van de vakken waarin het in praktijk moet worden gebracht. Ethiek hoort integraal onderdeel te zijn van élk vak en kan het beste gegeven worden door de vakdocenten die thuis zijn in de ethische vraagstukken van hun vakgebied. Het resultaat moet zijn dat scholieren en studenten de huidige normen en waarden kunnen inruilen voor nieuwe.

Om te komen tot nieuwe normen en waarden is een open gesprek met leerlingen nodig: hoe willen jullie dat de nieuwe wereld eruit ziet en welke rol willen jullie daarin spelen? Het verbeelden van een gewenste toekomst wordt dan een belangrijke vaardigheid, net als leren van de natuur.

Duurzame ethiek

Inzichten uit de klimaatcrisis, de Black Lives Matter-beweging en de #MeToo-discussie horen ook in het leerproces meegenomen te worden. Zo kunnen we een nieuwe duurzame ethiek ontwikkelen. Een voordeel van deze aanpak is dat het vak van docent geherwaardeerd wordt. Docenten krijgen een grotere invloed op de inhoud, de didactiek, op doorlopende onderwijsvernieuwing en de inrichting van de school-omgeving. Scholieren en studenten krijgen de kans hun onzekerheden (door klimaatcrisis, corona, studieschuld en gebrek aan woonruimte) via persoonlijke verdieping en eigen keuzes om te zetten in handelingsperspectief.

Wij zijn blij dat het nieuwe regeerakkoord inzet op ‘meer zeggenschap voor schoolleiders, docenten, ouders en leerlingen’. Maar datzelfde akkoord pleit voor strenger toezicht op naleving van het (conservatieve) wettelijk curriculum, voor het laatst vastgesteld in 2007.

Daarbij worden scholen gefinancierd op basis van het aantal leerlingen. Profilering gaat zo weer boven inhoudelijke vernieuwing, met onderlinge concurrentie om docenten en de beste leerlingen tot gevolg.

Zo riskeren we een volgende onmogelijke top-down onderwijsvernieuwing. Wij hopen daarom dat de beloofde inspraak ook geldt voor het maken van het onderwijsbeleid.

Lees ook:

Lessen burgerschap? Leer scholieren eerst zorgen voor hun eigen gemeenschap

Denk niet dat burgerschap alleen gaat over diversiteit, waarschuwt advocaat Jaco van den Brink. Ook een sterk groepsgevoel versterkt de cohesie in de samenleving.

De klimaatcrisis oplossen? Generatie Z vertrouwt alleen zichzelf. ‘Het activisme onder de jeugd is terug’

Overstromingen, vluchtelingen en oorlogen over grondstoffen: talloze jongeren vrezen voor toekomstige klimaatcrises. Is dat somberen onder de jeugd van alle tijden? En wat doet dat doemdenken met tieners?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden