Column Stijn Fens

Als ik even niet meer zo van Nederland hou, denk ik aan Kim Putters

Als in het verkeer iemand zijn middelvinger opsteekt wanneer ik hem erop wijs dat hij voorrang had moeten geven, als Pegida weer eens met varkensvlees in de boodschappentas oprukt naar een moskee, of als het bij ‘Pauw’ voor de zoveelste keer over Zwarte Piet gaat; kortom, als ik even niet meer zo van Nederland hou, dan denk ik aan Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Die komt altijd net op tijd op televisie om mijn grootste frustraties over mijn vaderland de kop in te drukken.

Hoor ik Kim Putters praten dan vind ik mijn slaap terug die ik al een tijdje kwijt was, heb ik nauwelijks last van hooikoorts en daalt mijn bloeddruk naar veilige waarden. Kim Putters is als mentholzalf voor huidirritaties veroorzaakt door de eikenprocessierups, de bultjes gaan er niet van weg, maar de jeuk verdwijnt wel.

Deze week presenteerde het SCP een groot onderzoek naar onze nationale identiteit. ‘Denkend aan Nederland’, vrij naar het beroemde gedicht van Marsman. Kim Putters was weer alomtegenwoordig. Hij was ook bij ‘Nieuwsuur’ en vertelde over de vele tegenstellingen in ons land. Als het gaat om werk of geen werk, om wel of geen migratieachtergrond. Veel Nederlanders zien aan de ene kant de islam als een bedreiging, maar vinden aan de andere kant godsdienstvrijheid weer heel belangrijk.

Maar dan – zoals altijd – glimlacht Putters en vertelt hij dat zijn veldwerkers ook veel eensgezindheid hebben aangetroffen. Fijn hoor. We vinden bijna allemaal tradities en vrijheid van meningsuiting belangrijk, als het om onze nationale identiteit gaat. En, hoorde ik Putters weer ergens anders zeggen: we verlangen naar gezamenlijkheid. Daarbij noemde hij bijna achteloos de naam van de man die deze week bijna het hele land aan zich bond. Ik heb het natuurlijk over Maarten van der Weijden.

Maandag kwam hij aan in Leeuwaren, begeleid door een armada van boten en bootjes. Na 195 kilometer en vier dagen zwemmen en voorzien van stempels van elf steden, was hij terug op het land. De euforie was groot. Het liefst wilden de mensen hem aanraken, kijken of hij het wel echt was.

Messiaanse trekken

Friesland stond die vier dagen compleet op z’n kop. “Vanaf tjokvolle bruggen, langs de kant of in het water moedigden honderden Friezen hem aan. Een Elfstedengevoel nam langzaam bezit van de provincie”, schreef deze krant. Volgens de Friese commissaris van de Koning Arno Brok was de massale steun van de Friezen een uiting van de mienskip (gemeenschapszin). “Friezen zijn gevoelige, enthousiaste en betrokken mensen”, stelde Brok ook nog vast.

En ze houden ervan kerken een andere functie te geven, zou ik daaraan willen toevoegen.

Afgezet tegen het aantal inwoners heeft Friesland de meeste herbestemde kerken, maakte Trouw deze week bekend. Het zijn nu theaters, musea of dorpshuizen. God verdween, maar de hang naar gezamenlijkheid bleef. Die zorgt er niet alleen voor dat kleine gemeenschappen er vaak alles aan doen om een kerkgebouw voor het dorp te behouden, maar ook dat de Friezen zich ontfermen over een langeafstandszwemmer die aan een levensgevoel appelleert dat er nog altijd is, maar inmiddels een andere functie heeft gekregen.

Herbestemming.

Hier en daar werd Van der Weijden al de ‘zwemmende Jezus’ genoemd. Dat gaat te ver, maar zijn lijdensweg voor het goede doel had zeker messiaanse trekken. Hij moest de weg gaan, niet voor zichzelf, maar voor ons. Elke zwemslag ging ten koste van zijn eigen bloed. Het heil is niet meer in de hemel, maar hier op aarde: een wereld zonder kanker. Als je bij die zwemtocht langs de kant stond, had je het gevoel deel uit te maken van iets groters, iets dat alles overstijgt.

Als ik dominee of pastoor was in Friesland zou ik, vanuit mijn nog niet-herbestemde kerk, goed nadenken over die triomftocht van Van der Weijden. Die laat namelijk zien waar de SCP-mens zijn huis nog voor uit komt. Een goed doel gekoppeld aan een evenement en ook – heel belangrijk – uithoudingsvermogen. Als je dat toepast op geloven, heb je het goede doel al voorhanden. Blijft het duuraspect over: je kunt dan denken aan dagenlange bidstonden, stilteretraites en de lijdensweg van Jezus in virtual reality. 

Mocht dat niet voldoende blijken, is er altijd nog de helende werking van mentholzalf.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden