null Beeld
Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Als humor zelf rigide wordt, vergaat ons het lachen

Het irritante aan het racismedebat is dat het zo humorloos is. Natuurlijk, het gaat over serieuze zaken, maar juist als een debat gepolariseerd raakt, kan een potje lachen voor de nodige lucht zorgen. En dan niet elkáár uitlachen: eerder lachen om jezelf.

In het online magazine Aeon stond een artikel van wetenschapshistorica Emily Herring over het werk van de Franse filosoof Henri Bergson. In diens essay Lachen, over de betekenis van het komische, beschouwt hij lachen als een reactie op het onvermogen van anderen om met ‘een zekere elasticiteit’ met de wereld om te gaan. Wie zich te mechanisch gedraagt, kan een lach verwachten: een verklaring voor het succes van slapstick. Maar ook een karaktertrek als ijdelheid kan met gelach worden afgestraft: de ijdeltuit mist het bewustzijn van hoe anderen hem zien.

Smakelijk lachen om politieke correctheid

Hetzelfde geldt voor iemand die op een al te rigide manier deugdzaam is, en daarom is het zo smakelijk lachen om politieke correctheid. Louis C.K. beklaagt zich in een sketch over ‘het n-woord’, en nee, hij bedoelt niet ‘nigger’, maar letterlijk: de frase ‘het n-woord’, zoals gebruikt door witte, politiek correcte mensen die het woord ‘nigger’ willen vermijden. Wie ‘het n-woord’ zegt, activeert in het hoofd van de luisteraar juist het woord ‘nigger’. ‘You’re making me say it in my head!’

Er zijn mensen voor wie het noemen van #MeToo-klant Louis C.K. al reden tot woede is. Kan ik me voorstellen dat ik zelf ook om ideologische redenen afknap op een komiek? Ik heb in ieder geval vaak genoeg meegemaakt dat als een komiek een al te opzichtige politieke agenda hanteert, de grappen bij mij doodslaan.

Ooit kon ik lachen om Hans Teeuwen. Sinds hij zich als kruisvaarder van het vrije woord manifesteert, is zijn humor mij te bedoelerig geworden. Star. En daarmee is de verrassing eraf.

Humor, verdrongen tot een politieke agenda

Zoiets moet ook de reden zijn waarom er vrijwel geen grappige cartoons over de profeet Mohammed bestaan. In de nasleep van de aanslagen op Charlie Hebdo doken zulke cartoons massaal op. De solidariteit was hartverwarmend, maar er zat geen grappige tekening tussen. De humor werd verdrongen door een politieke agenda waar geen weldenkend mens tegen mocht zijn.

Humor kan een manier zijn om rigiditeit te doorbreken, maar als humor zelf rigide wordt, vergaat ons het lachen. Ik denk dat daar ook het probleem zit met de beruchte Akwasi-grap van Johan Derksen. Die grap was niet zozeer racistisch, als wel: niet grappig, omdat er tóch weer die belegen associatie achter school: zwarte man – haha – zwarte piet. Humor die niet verrast is geen humor.

Wat meteen ook betekent dat er nooit regelgeving moet komen over wie wanneer welke grap mag maken.

Schrijver Jamal Ouariachi vervangt deze zomer columnist Stevo Akkerman. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden