null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Als een student met kanker zijn hele beurs moet terugbetalen, is er dan niet iets mis met de wet?

Sinds het toeslagenschandaal is er geen overheidsinstantie die níet pleit voor de menselijke maat in het eigen optreden. Maar het blijkt soms nog best lastig deze geheel nieuwe werkwijze toe te passen, getuige de krachtmeting die vorige week bij de bestuursrechter plaatsvond tussen een voormalige hbo-student en Duo, de uitvoeringsorganisatie voor de studiefinanciering.

Deze student, door dagblad De Stentor aangeduid met de gefingeerde naam Peter, moet zijn gehele beurs terugbetalen, plus een boete van 1500 euro, omdat hij – aldus Duo – gefraudeerd heeft. Peter woonde bij een tante, en gold dus als uitwonend, maar toen hij ernstig ziek werd – hij kreeg kanker – ging hij in zijn slechtste periodes terug naar het ouderlijk huis, om zich door zijn moeder te laten verzorgen. Door dat niet te melden, streek hij ten onrechte de beurs voor uitwonenden op, stelt DUO. Voilà, fraude.

De zaak is wat gecompliceerd, omdat de student zijn tante geen huur betaalde, al schijnt dat geen verplichting te zijn. Hoe het ook zij, zelfs als hij in overtreding was, vraag je je af: moet dit zo? En het opmerkelijke is dat de rechter, die nog geen uitspraak heeft gedaan, zich hetzelfde afvroeg: waarom meteen de hele beurs teruggevorderd? De wet schrijft dat nu eenmaal ‘dwingend’ voor, verklaarde de advocaat van Duo. Waarop de rechter verzuchtte: “De wet schrijft zoveel voor. In het recht kijken we ook of iets redelijk is. En is het redelijk om dit geval de hele som terug te vorderen?”

‘Langzaam maar zeker knijpen ze mijn keel dicht’

Ik denk dat hier iets heel belangrijks werd gezegd. In de eerste plaats dat er slecht werkende wetten zijn. Vervolgens dat uitvoeringsorganisaties de vrijheid hebben, en moeten nemen, om dergelijke wetten met een korrel zout te nemen, ofwel een snufje menselijke maat. En tenslotte zei deze rechter impliciet ook dat de wetgever – Kamer en regering – de samenleving niet zulke beroerde wetten moet geven.

Dat laatste is iets dat ze bij de uitvoeringsorganisaties direct zullen beamen. Maarten Camps, de bestuursvoorzitter van het UWV, klaagde er dit voorjaar al over in Trouw. “Wij willen meer ruimte voor schuldhulpverlening”, zei hij, “maar soms moeten we gewoon innen, dat staat dan in de wet.” Hij hekelde ook de complexiteit van wetten, de neiging elke uitzondering in steen te beitelen. “Er is mij verteld dat er bij het UWV bij wijze van spreken maar één iemand is die kan uitleggen hoe de drie Wajong-wetten precies in elkaar zitten.”

Overigens zullen sommige klanten dan wel slachtoffers van het UWV er direct op wijzen dat slechte wetgeving niet het enige euvel is. Deze week presenteerde de SP een zwartboek over de uitkeringscentrale met als titel ‘Ziek van het UWV’, gebaseerd op 1180 meldingen. “Melders ervaren het UWV als een logge, inefficiënte bureaucratische organisatie met soms kafkaëske toestanden”, heet het daarin. Of concreter: “Langzaam maar zeker knijpen ze mijn keel dicht.”

Het natuurlijk denkbaar dat onder deze meldingen ook ongefundeerde klachten zitten. Maar na het toeslagenschandaal zou ik daar vooral niet de nadruk op leggen

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden