Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Als een CPN-congres dat afscheid neemt van het communisme

Ik was bij mijn ouders in het verzorgingstehuis geweest toen ik in de trein terug, wegreizend van het verleden, iets las dat alles weer tevoorschijn haalde. Het ging om een voetnoot bij een voetnoot in de kerkgeschiedenis, die zelf weer een voetnoot is bij de wereldgeschiedenis – of was het nu andersom?

Hoe dan ook, het bericht dat mij zaterdag trof was dit: de synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt bood uit eigen beweging excuses aan voor wat in 1967 was geschied. De verbanning van net-iets-anders-denkenden, die resulteerde in het ontstaan van de Nederlands Gereformeerde Kerken, werd nu een ‘onrecht’ genoemd, en de vrijgemaakten erkenden daaraan ‘schuld’.

De vrijgemaakten bezegelen dat ze niet vrijgemaakt meer zijn

“Wie geen vreemde is in dit Jeruzalem, weet hoe bijzonder dit is”, tweette Roel Kuiper, rector van de vrijgemaakte Theologische Universiteit. Ik ben in dat Jeruzalem groot geworden en al vertrok ik al op jonge leeftijd, ik weet wat dit betekent: de vrijgemaakten bezegelen dat ze niet vrijgemaakt meer zijn. Voor lezers die geen idee hebben waar dit over gaat: het is zoiets als een CPN-congres dat afscheid neemt van het communisme. In Finsterwolde houden de laatste gestaalde kaders nog stand, maar in de rest van het land is het marxisme-leninisme verdampt.

Wat mij fascineert is hoe een hele gemeenschap van kleur kan verschieten, en wat dat betekent voor de veteranen binnen zo’n groep, wier hele leven in het teken stond van de heilige zaak. Ik herinner me nog goed, ik zal een jaar of zes geweest zijn, hoe mensen opeens van de wereld verdwenen. Vrienden van mijn ouders hadden een jongen van mijn leeftijd met wie ik wel eens speelde, maar wij kwamen daar nooit meer en zij niet meer bij ons. Er was een oom met wie urenlang gesproken moest worden, daar dreigde iets, dat was duidelijk. Nog op de middelbare school werd me te verstaan gegeven dat een vriend maar liever niet meer bij ons thuis moest komen, ook vanwege 1967.

Je kon helemaal het verkeerde geloven, en dat was verschrikkelijk

Als kind voelde je de zwaarte van wat er op het spel stond, zonder te weten waar het om ging. Er bestonden gevaarlijke ideeën, je kon helemaal het verkeerde geloven, en dat was verschrikkelijk. Later begreep ik dat 1967 in feite draaide om 1944: de Vrijmaking. Die scheuring bepaalde het bestaansrecht en de identiteit van de vrijgemaakten, die zichzelf gingen beschouwen als de enige ware kerk. Wie daar kanttekeningen bij plaatste, verdiende te worden buitengesloten. Haarkloverij voor buitenstaanders, maar een zaak van eeuwig gewicht voor de ingewijden, die vroeg om harde oordelen. Het gevolg was een ‘angstcultuur’ die werd doorgegeven ‘in preken en pastoraat’, zoals een oud-predikant een paar jaar geleden erkende in het Nederlands Dagblad.

Mijn ouders zijn inmiddels omhuld door de mist van de ouderdom, we kunnen niet meer over deze dingen spreken en dat hoeft ook niet. Maar terwijl de vrijgemaakten en de Nederlands-gereformeerden zich met elkaar verzoenen – wat ik mooi vind, al is het ver van mijn bed – denk ik aan de strijd van al die jaren. Aan de grote, grote vergeefsheid.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden