column

Als de verbeelding ons iets wijsmaakt

Ik heb niet gekeken dus ik matig me geen oordeel aan over het nieuwe  tv-programma van Nadia Moussaid, ‘Mondo’, maar het idee erachter, om de wereld te begrijpen via kunst en kunstenaars, bevalt me zeer. Eerlijk  gezegd ken ik de wereldgeschiedenis voornamelijk via de kunst, de wereld van de verbeelding; echte beelden heb ik niet, altijd stond er wel een kunstenaar tussen mij en de werkelijkheid. Neem alleen al die vroegere oorlogen, zo’n middeleeuwse veldslag is toch vooral Uccello’s Slag bij Romano, of de Napoleontische oorlogen, die ik voor me zie via de ogen van Goya of waarvan ik de klanken aantref in de Vijfde Symfonie van Beethoven, en dan natuurlijk dat verplichte nummer der verbeelding: Picasso’s Guernica.

Mijn eigen werkelijkheid die ergens in de jaren zestig begon is ook voornamelijk opgeslagen als illusie, die paar kleine beeldjes van de moord op Kennedy en die op Lee Harvey Oswald waren genoeg om een hele wereld in mij op gang te brengen. Van de indertijd geruchtmakende Profumo-affaire, zo’n beetje mijn eerste historische belevenis, herinner ik me alleen wat fotootjes, maar het  verhaal sijpelde voor altijd mijn fantasie in: call-girls, Russische spionnen, chantabele ministers: een even onzichtbare als onmiskenbare  thriller.

Vietnam, vooral verbeelding! Zelfs Nine-Eleven met zijn onuitwisbaar reële beeldverslagen, de inslag van de vliegtuigen, de  wegstuivende mensen, moet het met mijn voorstellingsvermogen doen: hoe is het om eindeloos naar beneden te hollen in een brandende flat of  opgesloten te zitten en te weten dat je zult sterven? Altijd als ik een vliegtuig achter een gebouw zie opdoemen, onschuldig op weg naar de Kaagbaan, begint mijn fantasie haar filmpjes te draaien.

Uitbundige sex met een x

Een van de mooiste films over de kracht der verbeelding is ‘Blowup’ van Antonioni,  1966. Een niksnutterige fotograaf verbeeldt zich tijdens een fotoshoot  in een park een moordpartij te hebben gezien en gaat fanatiek op zoek naar de feiten door zijn beelden krankzinnig groot op te  blazen. En verder krijgen we Londen in die tijd te zien en te horen,  feestjes, the Yardbirds, voor die tijd uitbundige sex met een x nog,  een swingende wereld. Of die moord echt is gepleegd komen we niet te  weten. Misschien verbeeldt de fotograaf, acteur David Hemmings, zich  maar wat om zijn ellendige leven kleur te geven. Een van de verhalen  rond de film wil dat Hemmings tijdens de auditie dacht afgewezen te  zijn omdat hij Antonioni steeds een beetje nee zag schudden met zijn  hoofd. Maar Antonioni had een heel lichte vorm van Tourette en hield  z’n hoofd niet stil.

Ach ja, de verbeelding kan ons ook wat wijsmaken maar dat is niet erg, het is de aangewezen manier om met het ongrijpbare om te gaan. Ik heb boven mijn bank een foto van Robert Frank hangen, je denkt typisch een filmscène maar het is een peinzende Antonioni met zijn favoriete actrice Monica Vitti een beetje verlegen op de set. Niks filmscène en hij houdt zijn hoofd stil maar in mijn verbeelding zie ik een soort ‘Scènes uit een huwelijk’ en schudt Antonioni licht met zijn hoofd, denk maar niet dat ik het niet zie hoor.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden