ColumnAbdelkader Benali

Als de foute standbeelden weg zijn, geef dan die ruimte aan het woord

Een tijdje geleden stond ik even stil op een nietszeggende brug die over een nietszeggende sloot was geplaatst. Te kort om een echte brug te zijn, te lang om het een verbindingselement te noemen. Toen viel mijn oog op de naam van de brug. Karel van het Revebrug. Ik was ­geschokt. Een nietszeggende brug vernoemd naar een veelzeggende schrijver.

Persoonlijk vind ik Karel van het Reve een van de grootste Nederlandse essayisten van de vorige eeuw. Hij had een nogal cynische blik op het bestaan, maar wist die zo te verwoorden dat ik toch instemmend zat te ­lezen. Zijn ‘Geschiedenis van de Russische literatuur’ is niet alleen een fijn overzichtswerk, het boek is ook een genot om te lezen. Toen ik in Leiden geschiedenis studeerde, moest ik honderden pagina’s stroperige wetenschappelijke literatuur doorploegen. Ik heb er niets van onthouden, maar als ik eraan terugdenk krijg ik nog ­altijd lichte koppijn. De taal van Karel van het Reve was een verademing. De uitspraak die hij toepaste op het werk van de Russische schrijver Tolstoj is ook op hem van toepassing: er stond geen woord in zijn werk dat een kind van veertien niet kan begrijpen. In eenvoudige taal complexe verhalen vertellen, dat is een talent. Als anti-communist was hij een jaartje correspondent voor Het Parool in Moskou. Die kritische distantie leidde tot mooi proza. Oh, ja, hij was ook nog de broer van Gerard van het Reve.

Voor mij is Karel van het Reve een literaire held. Hij leerde me lezen, hij leerde me schrijven. Zijn naam past niet bij een brug zonder talent.

Helden eren

In Nederland weten we niet hoe we onze helden moeten eren. We hebben hier niet als in Frankrijk een plek waar de grote denkers en schrijvers geëerd worden, het Pantheon. Tikkeltje pompeus, dat wel. Er is een ­Harry Mulischstraat in Haarlem die toegang geeft tot een speeltuin. Het zijn vaak anonieme achterafstraten, zelden boulevards of pleinen die naar mensen met schrijftalent worden vernoemd.

Een medewerker bij de gemeente Amsterdam vertelde me dat de commissie die zich buigt over de straatnamen tot de meeste stroperige instellingen behoort – de ­Chinese Communistische Partij is er niets bij. Een kleine groep mensen voor wie elke wijziging een bureaucratische procedure is die over jaren wordt uitgesmeerd. ­Tegen de tijd dat je naam is verguld, ben je al drie keer vergeten. Of is er een bruggetje naar je vernoemd.

Bij het schrijven van deze column kwam ik erachter dat ik zonder dat ik het wist een paar jaar lang over de Gerard Revebrug heb gelopen, in de Amsterdamse ­Rivierenbuurt. De broer van Karel wist dat het nach­leben van een schrijver in Nederland niet makkelijk is. In 1982 zei hij dit erover: “Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?”

Het is vaak gezegd dat we een land van schilders zijn en niet van schrijvers. Dat kan kloppen. In de twintigste eeuw heeft er een inhaalslag plaatsgevonden. Denk aan Huizinga, Bordewijk, Nijhoff, Annie M.G. Schmidt, Kellendonk en Haase. In een tijd dat de roep om het neerhalen van foute standbeelden steeds harder klinkt, zou ik willen voorstellen om op de plekken die vrijkomen, ruimte te geven aan het woord. Geen standbeelden meer, die zijn achterhaald. Geef jonge kunstenaars de kans om in de publieke ruimte nieuwe verhalen te vertellen, geïnspireerd door grote schrijvers.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schenk schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden