null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

ColumnEsther van Fenema

Alles wat van waarde is, wordt geoptimaliseerd om winst te maken

Esther van Fenema

Avaritia, hebzucht, is de meest opzichtige hoofdzonde in onze samenleving. Bestuurders en politici die integriteitscodes nodig hebben, graaiers met exorbitante bonussen en natuurlijk de aaseters van de coronapandemie. De corporate elite die zich steeds verder verrijkt ten koste van gewone mensen.

Wij, de gewone mensen, staan toe dat onze gevoelens, gedachtes en gedragingen elke dag in dienst staan van de jaarcijfers. Dat lieve berichtje dat je ’s morgens naar je geliefde stuurt duikt op in het aandelenstaatje van een grote provider.

Alles wat van waarde is, zelfs de meest kostbare menselijke emoties, wordt gepeild en geoptimaliseerd om winst te maken. We staan erbij, kijken ernaar en kunnen geen weerstand bieden.

Consumeren is inmiddels een verslaving geworden. Net als bij elke vorm van verslaving ontstaat er op een gegeven moment een vicieuze cirkel die leidt tot negatieve gevoelens zoals stress, somberheid, eenzaamheid en leegte. Hierdoor ga je meer consumeren om dat nare gevoel te verdoven. Marketing is in staat onze binnenwereld zo in kaart te brengen dat onze belevingen en ervaringen op maat gestuurd worden en dat geluk binnen handbereik lijkt.

Maar er speelt meer in het beheersen van de consument. In de VOC-tijd werden dominees gerekruteerd om de inheemse bevolking te kerstenen en zo de ongebreidelde hebzucht van deze eerste multinational te legitimeren. Ook nu worden zielenherders vakkundig aangelijnd om eventuele schuldgevoelens te bezweren. Ngo’s die als ‘partner’ worden ingezet om onze ‘footprint’ te neutraliseren. Samenwerkingen die vaak niet tot systematische veranderingen leiden omdat ze oneerlijke situaties in stand houden. Bijvoorbeeld doordat de winst wel naar schoon drinkwater in Afrika gaat, maar het privatiseren van watervoorziening daar blijft voortbestaan.

We zijn verstrikt geraakt in een perverse driehoek

We worstelen tegenwoordig met een haast religieus verantwoordelijkheidsgevoel: ‘met de manier waarop jij als individu je geld uitgeeft, bepaal je of je de gezondheid van ons ecosysteem wil schaden of verbeteren. Elke aanschaf wordt daarmee een morele dan wel immorele keuze’, kenschetst Roxanne van Iperen het misleidende consumentenactivisme.

In mijn opleiding tot psychiater leerde ik over de antisociale persoonlijkheidsstoornis. ‘Constante onverantwoordelijkheid en het ontbreken van spijtgevoelens, waarbij anderen worden gezien als iets wat gebruikt of uitgebuit kan worden voor eigen gewin’. Als voorbeeld werden criminelen en notabene CEO’s genoemd. We zijn verstrikt geraakt in een perverse driehoek: verslaafde consumenten die zich laten misbruiken door kille antisocialen, en de dominee knikt instemmend.

Het doorbreken van misbruik is een van de moeilijkste opgaven omdat het vaak zo vanzelfsprekend voelt. Niemand die ons beschermt, want regenten en volksvertegenwoordigers behartigen vooral hun eigen belangen en zijn ook verblind door Mammon.

Wat heeft de mens eraan als hij de wereld wint, maar zijn menselijkheid verliest?

Psychiater en auteur Esther van Fenema valt deze zomer in als columnist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden