Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Alleen het lelijke van religie krijgt nog aandacht

opinie

Erica Meijers, hoofdredacteur De Helling en tijdschrift wetenschappelijk bureau GroenLinks

© getty
Opinie

Net als de populistische PVV, heeft ook links de neiging om alle gelovigen gelijk te stellen aan fundamentalisten. Dat moet anders.

In de politiek draait het allemaal om beeldvorming. In een scherp gekozen beeld of metafoor geef je het eigen gedachtengoed weer. Als het beeld sterk is, zullen ook de politieke tegenstanders het overnemen. Zo heeft zelfs bij links nu het populistische beeld of 'frame' van 'de onverdraagzame gelovige' weer wortel kunnen schieten, gedijend op oude beelden van religie als opium van het volk of als hulpje van wrede machthebbers.
Met de komst van islamitische en christelijke immigranten en met de toename van allerlei geïndividualiseerde vormen van religie, bleek de oude secularisatiethese van links niet langer houdbaar. Religie is geen uitstervend verschijnsel, maar alive and kicking.
De verlegenheid van links op ideologisch vlak komt minder scherp naar voren wanneer men de eigen tolerantie kan uitspelen tegen een intolerante religie. Daarbij wordt het links wel makkelijk gemaakt. In religieuze kringen domineert op dit moment het conservatisme. Er zijn altijd voorbeelden te vinden van religie die tirannie rechtvaardigt. Zelden laten kerken of moskeeën een geluid horen dat aansluit bij linkse politiek.
Progressieve gelovigen zijn onzichtbaarder geworden. Dit betekent echter niet dat ze niet meer bestaan. In plaats van gelovigen weg te zetten als achterlijk, zou links bondgenootschappen met hen kunnen aangaan en bij gelovigen te rade kunnen gaan over de beste strategie om te gaan met religie in de publieke ruimte. Ik vond het daarom verheugend dat de Eerste Kamerfractie van GroenLinks, voorafgaand aan het debat over ritueel slachten, sprak met joden en moslims.
Links moet zich meer inspannen om beide gezichten van religie te erkennen, in plaats van steeds één kant van de Januskop naar voren te draaien. GroenLinks moet zich kunnen herinneren dat veel emancipatiebewegingen een religieuze oorsprong kennen. De vredesbeweging en de derde wereldbeweging, de beweging tegen de armoede; ze begonnen doordat priesters en dominees hun stem verhieven.
Er is onder gelovigen voortdurend debat over de interpretatie en toepassing van heilige teksten. Net als in de politiek kan dit debat leiden tot actieve strijd (en soms zelfs ontaarden in oorlog). Het religieuze debat heeft door de eeuwen heen binnen de meeste tradities geleid tot een brede consensus over de uitgangspunten en grenzen van het geloof. Dat noemen we de orthodoxie. Wie dus beweert dat de orthodoxie wringt met de democratie, moet terug naar school. Met meer recht kun je zeggen dat democraten nog wel iets van de orthodoxie kunnen leren.
Een probleem is dat orthodoxie voortdurend wordt verward met fundamentalisme, of liever gezegd: wordt gelijkgesteld. Maar fundamentalisme is heel anders dan orthodoxie. Fundamentalisme houdt zijn eigen interpretatie voor de enige waarheid. Er is geen discussie.
Net als het populisme, heeft ook links de neiging om het fundamentalistisch deel van religie gelijk te stellen aan religie als geheel. In plaats van te kiezen voor een orthodoxe en vrijzinnige omgang met religie kiest men voor een conservatieve, zelfs fundamentalistische religieopvatting als maatgevend voor alle religieuze uitingen.
Het past beter bij GroenLinks om zich te verdiepen in orthodoxe en vrijzinnige religieuze visies, in plaats van zich mee te laten slepen door een plat en a-historisch beeld van religie.  Wie een vrijzinnige visie op de samenleving wil bevorderen, moet bijvoorbeeld ophouden alle minderheden uit de islamitische wereld als 'moslims' aan te duiden. De identiteit van Marokkaanse, Turkse en andere minderheden wordt maar voor een deel  door religie bepaald, nog los van de toenemende secularisatie onder deze groepen.
Het wezen van geen enkele cultuur of religie ligt vast. Zelfs fundamentalisten veranderen van mening, al zullen ze dat zelf niet toegeven. De werkelijkheid is voortdurend in beweging. Het past links meer weerstand te bieden tegen populistische beelden van moslims en gelovigen. De openheid die links zichzelf zo graag aanmeet, betekent dat je mensen niet vastpint op dat wat achter hen ligt, maar hen meeneemt met een visioen van een andere wereld waarin een plek voor allen is.

Dit is een verkorte versie van een lezing over beeldvorming van religie, die Erica Meijers 18 november in Utrecht hield op een symposium over de islam.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.