Stevo Akkerman Beeld Werry Crone

Column Stevo Akkerman

Alle wetenschap, dus ook de geschiedschrijving, kan misbruikt worden

Waar was ik gebleven? Een maand geleden ging ik de zomerstop in met de mededeling dat ik naar Georgië zou gaan om het Stalinmuseum te bezoeken in Gori, de geboorteplaats van de massamoordenaar. Niet dat het me alleen om Stalin ging, laat staan om het troosteloze Gori. Ik wilde vooral ook de reputatie van de Georgische wijn testen, de Kaukasus zien, Tbilisi ondergaan en luisteren naar de nationale zangkunst, en dat heb ik inderdaad allemaal gedaan. Maar Stalin mocht niet ontbreken en ik heb geen spijt van hem.

Het museum aan de Stalin Avenue was groter dan ik had verwacht, en misschien ook wel treuriger, wat op zichzelf een prestatie mocht heten. Veel geschilderde portretten van de man die ‘Vadertje’ werd genoemd, nul context, geen woord over zijn misdaden, wel een rond zaaltje dat als het Heilige der Heiligen moest dienen: rood tapijt, pilaren, en in het midden Stalins buste. In de museumwinkel verkochten ze luciferdoosjes met zijn beeltenis voor 1 lari, of 35 eurocent. De nood moet hoog zijn als een stad is aangewezen op een zoon als deze om zich aan op te trekken. Ik had begrepen dat in 2010 een plichtmatige vermelding van zijn slachtoffers aan het museum was toegevoegd, maar kon die nergens vinden – bij thuiskomst las ik dat ik daarvoor in de kelder had moeten zijn.

Toch vond ik dit alles niet alleen treurig, maar ook fascinerend. In Tbilisi, negentig kilometer verder, viel in het Museum van de Sovjet-bezetting – onderdeel van het Nationale Museum van Georgië – een totaal andere lezing van de historie te bezichtigen. Hier werd de 20e eeuwse geschiedenis van Georgië gepresenteerd als een van onderdrukking, met een nadruk op de eindeloze reeks vermoorde priesters, intellectuelen, kunstenaars en anti-bolsjevistische politici. Hier was Stalin de dader; een ontaarde zoon.

Je zou het een gebrek aan coördinatie kunnen noemen, maar ik zou het jammer vinden als de discrepantie tussen Gori en Tbilisi werd opgeheven. Waar vind je een treffender illustratie van het gegeven dat het verleden zich leent voor alles wat wij van haar willen? Het bewijst hoe lenig de feiten zijn, of liever: hoe behendig de menselijke geest is. Er is niets of het laat zich vouwen naar ons idee van de werkelijkheid. Waarmee ik niet wil zeggen dat geschiedschrijving per definitie propaganda is, dat zou te veel in de richting komen van het populistische idee dat ook de wetenschap maar een mening is. Maar het is niet verkeerd te beseffen dat alle wetenschap, dus ook de geschiedschrijving, feilbaar is en misbruikt kan worden.

Het is helemaal nog niet zo lang geleden, namelijk in mijn lagere schooltijd, dat bij ons het vak ‘Vaderlandse geschiedenis’ werd onderwezen. Wij leerden dat we een bijzonder deugdzaam volk waren, dat zich onder de hoede van de Almachtige dapper had geweerd tegen vele vijanden, de een nog lafhartiger dan de andere. In iets andere bewoordingen hoor je dat tegenwoordig weer terugkomen. Eigen geschiedenis eerst. Ofwel: Gori is overal.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden