null Beeld

Plein 2Taalgebruik

Al ver voor het gevloek van Rutte waren er zorgen over taalverruwing in de Kamer

Niels Markus

De griffie van de Tweede Kamer is onverbiddelijk. Alle woorden die worden uitgesproken tijdens debatten komen in de Handelingen terecht, en zijn daar voor eeuwig terug te vinden.

Dus ook als de demissionair premier een kop koffie omstoot en van schrik een krachtterm gebruikt. Dan wordt een verhandeling over het openhouden van de scholen ondanks de hoge coronacijfers ineens onderbroken door: “O! Godver, jeetje! Sorry, mijn koffie. Dat is niet handig.”

NRC belde de Bond tegen het Vloeken. Die had 15 meldingen over de premier gekregen. “Heel verdrietig”, noemt directeur Kees van Dijk de vloek van Mark Rutte. Wat er in de Kamer gebeurt, immers, zie je “versterkt terug in de samenleving.”

‘Voor u gelden geen andere regels’

Niet voor niets spelen er zowel in de Kamer als in de samenleving discussies over verruwing van de omgangsvormen. En dan gebeurt er in de vergaderzalen van de Tweede Kamer ook nog heel veel wat de Handelingen níet haalt. Wat er gezegd wordt buiten de microfoons om, maakt officieel geen deel uit van het debat. Ook wanneer het invloed heeft op het verloop van de vergadering.

Zo was er onlangs tijdens een commissievergadering over emancipatie een incident waarbij Sylvana Simons (Bij1) zich geïntimideerd voelde door iets wat PVV’er Harm Beertema tegen haar had gezegd. Simons wilde hierover een punt van orde maken bij de voorzitter, VVD-Kamerlid Ockje Tellegen.

Simons kreeg daarop een uitbrander. Tellegen vond dat zij Simons “met alle egards” behandeld had door haar al eerder te laten spreken tijdens het debat, Simons had dat gevraagd, omdat zij later op de middag nog een vergadering had. “We gaan hier in dit Huis op een andere manier met elkaar om”, snauwde Tellegen, en: “Voor u gelden geen andere regels.”

Volgens het Reglement van Orde van de Kamer had Tellegen het woord moeten geven aan Simons, omdat een punt van orde altijd voorgaat. Wat Beertema precies heeft gezegd, is onduidelijk. Simons zelf wil hier niets over kwijt. Beertema zei tegen journalist Jan Dijkgraaf dat hij Simons de vraag ‘waarom die rancune?’ had gesteld. Dit als reactie op Simons, die – buiten de microfoon om – “Ú ziet wel kleur!” had geroepen naar BBB-Kamerlid Caroline van der Plas. Die had naar Simons en het eveneens zwarte PvdA-Kamerlid Habtamu de Hoop gewezen, terwijl ze zei dat zij géén kleur ziet.

Bulderend gelach

Een enkele keer kan een politicus er zijn voordeel mee doen, door buiten de microfoon om te spreken. Minister van financiën Gerrit Zalm wilde ooit de Kamer meedelen dat het eerste kabinet-Kok een aangenomen motie over de ov-jaarkaart niet zou uitvoeren. Alleen deed zijn microfoon het niet, waarna hij met gespreide armen naar de Kamer riep: “We voeren hem niet uit!” Zalm en het parlement ontstaken in een bulderend gelach. Achteraf pas waren veel Kamerleden woedend, vanwege de schoffering door het kabinet dat een breed gesteunde motie in de wind sloeg.

‘Koenders is ook een flapdrol’

Ook bewindslieden kunnen zich beledigd voelen, door wat zij vanuit de Kamer naar zich toe geroepen krijgen. Toen minister Bert Koenders in 2009 de Kamer toesprak, riep SP-Kamerlid Jan Marijnissen vanuit de Kamerbankjes tot drie keer toe ‘flapdrol’ naar hem. Toen de PvdA-minister even later verhaal ging halen bij de voormalige SP-fractievoorzitter, beet die hem toe: “Ga de Kamer uit. Je hebt hier niets te zoeken.”

Toenmalige SP-fractievoorzitter Agnes Kant steunde Marijnissen: “Koenders is ook een flapdrol. Hij staat hier mooie sier te maken en als hij dan wordt onderbroken door een vraag van een SP-Kamerlid, wordt die weggezet. Koenders is een klein kind.”

‘Knettergek’

In die jaren was er vaker discussie over het taalgebruik in de Tweede Kamer en of dat niet te veel aan het verruwen was. Kant vond de typering van Marijnissen niet te vergelijken met de kwalificatie ‘knettergek’, die PVV-voorman Geert Wilders eerder gebruikt had voor minister Ella Vogelaar. “Flapdrol is een keurig Nederlands woord”, aldus Kant.

Overigens is ‘knettergek’ inmiddels helemaal ingeburgerd in de plenaire zaal. Dit jaar werd het woord gebruikt door de Kamerleden Jan Paternotte (D66), Mustafa Amhaouch (CDA) en Paul Smeulders (GroenLinks).

Nieuwe woorden in de Handelingen in 2021

Slijmjurk – Khadija Arib (PvdA)

Jeetjemina – Laura Bromet (GroenLinks)

Nounounounounou – Kamervoorzitter Vera Bergkamp (D66)

De rubriek Plein 2 behandelt de belangrijke en minder belangrijke bijzaken in politiek Den Haag, beschreven door de parlementaire redactie van Trouw.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden