ColumnStevo Akkerman

Al te gretige bemoeienis van Europese zijde zou een geschenk voor Poetin zijn

In de nacht van 20 op 21 augustus 1968, vandaag 52 jaar geleden, maakten Russische tanks een einde aan de Praagse Lente. De poging om het socialisme een menselijk gezicht te geven, werd met geweld neergeslagen. Fijnproevers zullen erop wijzen dat het niet om Russen ging, maar om de Sovjet-Unie en het Warschaupact, maar de volksmond had het over de Russen en de volksmond had gelijk. Moskou was de hoofdstad van het Oostblok, een blok met miljoenen onvrijwillige onderdanen.

In 1993, bij het 25-jarige jubi­leum van de inval van 1968, sprak ik met Eduard Goldstücker, een van de intellectuele kopstukken van de Praagse Lente. Hij memoreerde hoe hij op 21 augustus via de BBC vernam dat de Russen hem gevangen hadden genomen, halfdood geslagen en verbannen naar Siberië. 

Besmettelijke vrijheid

In werkelijkheid was hij paddestoelen aan het plukken in Oost-Slowakije – hij vluchtte naar Groot-Brittannië en keerde pas in 1991 weer terug. Zijn misdaad? Hij had ervoor gepleit ­‘socialisme en vrijheid met elkaar te verenigen’ en het hoofdkwartier had daaruit begrepen – niet onterecht – dat hij zocht naar vrijheid, eerder dan naar socialisme. En vrijheid, zo vreesde Moskou, zou besmettelijk kunnen zijn.

Ik weet natuurlijk dat er het nodige is veranderd in het Oosten, maar het zij mij vergeven dat ik in dagen van moedige demonstraties in Minsk en verdachte vergiftigingen in Tomsk terugdenk aan de geschiedenis van vijftig jaar geleden. Tijden en omstandigheden zijn gewijzigd, maar niet de onderliggende noties. Eén: vrijheid voor de burger is een gevaar voor de macht. Twee: er ­bestaat zoiets als een ‘nabij buitenland’, een Russische invloedssfeer. Die valt niet samen met het gehele voormalige Oostblok, maar toch wel met een flink deel daarvan.

 Poetin belt voortdurend met Loekasjenko

Vladimir Poetin noemde de val van het Sovjet-imperium ‘de grootste catastrofe van de 20ste eeuw’ en is als de dood voor nieuwe ‘kleurenrevoluties’ zoals eerder in Georgië en Oekraïne. In die twee landen intervenieerde hij militair. Dat lijkt in Wit-Rusland (nog) niet het geval te zijn, maar Poetin belt voortdurend met Loekasjenko, dat zal niet zijn om het weer te bespreken.

Tegen die achtergrond is het een gotspe dat Poetin de EU waarschuwt zich niet te mengen in de binnenlandse aangelegenheden van Wit-Rusland. Maar gotspes kunnen geo-politieke betekenis hebben en het is een gegeven dat Moskou Wit-Rusland vasthoudt in een stevige politieke en economische omarming. De Wit-Russische oppositie weet dat ook en richt alle pijlen op Loekasjenko: ze zijn niet tegen Rusland of voor de EU, het gaat hun louter om vrije verkiezingen in eigen land. Al te gretige bemoeienis van Europese zijde zou een geschenk voor Poetin zijn, een extra argument om democratische betogers af te schilderen als de stoottroepen van een imperialistisch Westen.

Wat Europa rest is vooral het bieden van morele steun, dat gebeurt ook, met name vanuit de Baltische staten. En die morele steun heeft ­alleen kracht als wij onze eigen vrijheid niet laten vergiftigen door ­ondemocratische stemmen. Check even wie de Poetin-liefhebbers zijn in ons midden.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden