Opinie Integriteit

AIVD niet nodig bij screening wethouders

Het is niet nodig om nieuwe instrumenten of bevoegdheden te creëren om wethouders te screenen. Wat in Den Haag is gebeurd is een uitzondering, aldus Emilie Stumphius, onderzoeker integriteit bij Necker van Naem.

Op 14 oktober verscheen in Trouw een artikel over de integriteitsscreening van nieuwe wethouders in Den Haag. Strekking is dat de vrijwillige aard van deze screening ertoe leidt dat burgemeesters weinig positie hebben, omdat ze niets kunnen afdwingen. Pas als de AIVD een zwaarwegend onderzoek naar kandidaat-bestuurders kan doen, is er voldoende waarborg tegen integriteitsschendingen, zo springt het artikel richting vergaande conclusies. Mijn ­ervaring leert dat de plank hiermee wordt misgeslagen.

Een spoedcursus bestuurlijke integriteit

Bij de benoeming van wethouders wordt sinds een aantal jaren een ander instrument ingezet: de risicoanalyse ­integriteit. Ik voerde in de afgelopen ­jaren ruim honderd van deze risicoanalyses uit. Kort gezegd bestaat de risicoanalyse uit een gesprek, een vragenlijst en onderzoek in een aantal registers en open bronnen. Zo wordt persoonlijke, zakelijke en financiële informatie in kaart gebracht. Daarnaast vormt het ­gesprek een spoedcursus bestuurlijke integriteit. Veel kandidaat-wethouders zijn er dan ook blij mee: het biedt ze een goede start op het thema. Dat neemt niet weg dat het onderzoek grote gevolgen kan hebben. Soms trekt een kandidaat op basis van het onderzoek de conclusie om zich terug te trekken.

Medewerking aan een risicoanalyse is niet wettelijk af te dwingen, maar vrijwillig is het ook niet. Niet deelnemen aan het onderzoek roept vragen op. Bij de burgemeester, als hoeder van de ­integriteit, en bij de raad, die over de ­benoeming gaat. In de praktijk werken kandidaten áltijd mee. Veruit de meeste gemeenten voeren een dergelijk onderzoek uit: dat Den Haag dat tot nu toe niet heeft ­gedaan, is inmiddels uitzonderlijk.

Den Haag is geen maatstaf

Het laten uitvoeren van een screening door de AIVD is nogal wat. De belangrijkste taak van de AIVD is het beschermen van de nationale veiligheid. Veel inzet van de AIVD is gericht op het ­onderzoeken van organisaties en personen die een dreiging vormen voor de veiligheid, zoals terroristische organisaties. Een klein onderdeel van het takenpakket is het uitvoeren van veiligheidsonderzoeken.

De situatie met de wethouders in Den Haag is – hoe ernstig ook – een exces. En daarmee is het geen maatstaf om nieuwe instrumenten of bevoegdheden te creëren.

Lees ook

Remkes wil integriteitsscreening verplichten, maar wethouders hoeven niet mee te werken

Waarnemend burgemeester Johan Remkes van Den Haag wil wethouders screenen op integriteit. Door een leemte in de wet mag dat alleen op vrijwillige basis. Daardoor kan Remkes weinig aanvangen op dit gebied.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden