Column

AfD kiest voor de weg van het schandaal en het spektakel

Beeld Trouw

Of de website voor van de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland afgelopen week is gehackt is nog geen uitgemaakte zaak. Volgens de partij zat er kwade opzet achter de oproep op de site: leraren die hun politieke voorkeur laten blijken publiekelijk aan te geven. 

De ophef was groot, de tekst verdween ijlings maar het kwaad was geschied. Onder de AfD is het land zijn vrijheid niet zeker, zo leek opnieuw bevestigd, temeer omdat niet alle leiders zich van de oproep distantieerden. Of dat de partij bij de Beierse verkiezingen geschaad heeft, moet nog blijken.

Helemaal nieuw is dat allemaal niet. Daarvoor hoef je niet eens terug te gaan naar de ‘loden jaren’ van Duitsland onder de Rode Armee Fraktion en de ‘Berufsverbote’ waarom toen geroepen werd. Ook in de VS rezen in het kielzog van de aanvallen op de Twin Towers verdenkingen jegens ‘linkse’ docenten die het schortte aan voldoende patriottisme. Geen land is immuun voor verkrampte aanslagen op de vrijheid wanneer het erom gaat spannen.

Chemieleraar

Liever denk ik terug aan de leraar op mijn eigen middelbare school die zijn politieke voorkeuren zorgvuldig verzweeg. Hij doceerde chemie en had het dus relatief gemakkelijk. Of een school nu socialistisch, katholiek, christelijk of neutraal is, water is overal H2O.

Pas in een persoonlijk gesprek, al bijna tegen het eindexamen, kreeg hij een ander gezicht. Het werd, vonden wij, tijd voor wat dieper reikende gesprekken. Hij ontving ons hartelijk in zijn studeerkamer, vertelde over zijn studietijd en over zijn reizen. Meerdere keren was hij in Oost-Duitsland geweest: toen nog een solide marxistisch bolwerk waar je niet zomaar naartoe ging. Ja, zei hij, met de Marx Engels Gesamtausgabe in zijn boekenkast op de achtergrond: hij was een overtuigd communist.

Op ons katholiek gymnasium sprak hij daar nooit over. Dat, zo vertelde hij, had hij moeten beloven aan de jezuïeten die er toen nog de dienst uitmaakten. Dat vond hij redelijk – en achteraf gezien moet ik hem gelijk geven. Misschien kun je er zelfs iets van wederzijdse grootheid in zien. De jezuïeten waardeerden hem vanwege zijn pedagogische en vakkennis, en hielden zijn politieke opvattingen daarbuiten. Hij, van zijn kant, erkende les te geven op een instelling met een andere signatuur – die ook hij als gegeven respecteerde.

Je kunt daar heel principieel over gaan doen en praten over kneveling, hypocrisie en vrije meningsuiting. Je kunt ook het recht verdedigen van een school (en vooral van ouders) op een opvoeding met een specifieke levensbeschouwing. Tenslotte is aan dat laatste niet te ontkomen – hoezeer de voorstanders van strikt ‘neutraal’ onderwijs ook trachten te verhelen dat dat laatste helemaal niet bestaat. Eventuele wrijvingen kun je dan maar het beste zo goed mogelijk vooraf geregeld hebben.

Spektakel

Een openbare campagne tot verklikken en aanklagen is daartoe wel het slechtste middel – juist omdat daarbij de weg gekozen wordt van het schandaal en het spektakel. Ik vermoed dat het de AfD (dat hackers-verhaal gelooft geen hond) vooral daarom te doen is. Ging het haar werkelijk om het zieleheil van kwetsbare leerlingen, dan zou ze meer vertrouwen hebben in de informele controle van schoolleiding en ouders – en in de gewetensvolheid van het lerarencorps.

In dat opzicht deden de jezuïeten het zo slecht nog niet. Ik vermoed dat zij van onze gesprekken over het marxisme wel lucht kregen – maar ook dat, tussen neus en lippen door, zagen als een deel van onze vorming. Ze moeten er terecht op vertrouwd hebben dat we wel tegen een stootje konden. Communist is in ieder geval geen van ons geworden, al leerden we het marxisme er in op die studeerkamer wel beter door begrijpen. Misschien droeg het laatste ironisch genoeg aan het eerste bij.

Een zeker mededogen jegens mijn chemiedocent heb ik later wel gevoeld. Voor hem moet in 1989 niet alleen de Muur maar ook een wereldbeeld zijn ingestort. Die pijn gunde ik hem niet. Het was een goede en goudeerlijke man met hoge idealen. Misschien was het wel dat laatste wat hem ideologisch de das om deed.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees meer columns op trouw.nl/gergroot.

Lees ook:

Ophef over AfD-meldpunt 'linkse' leraren

Leerlingen in Duitsland die merken dat hun leraren uiting geven aan hun politieke voorkeur, moeten dat melden. Althans daartoe riep de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD) hen op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden