Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Adam Smith schreef het al: politici moeten niet naar bedrijven luisteren

Opinie

Johan Graafland

Premier Mark Rutte verlaat de Tweede Kamer na het wekelijkse vragenuur in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. © ANP
Opinie

De notities over de afschaffing van de dividendbelasting laten zien dat wat Adam Smith schreef over de spanning tussen de belangen van het bedrijfsleven en het algemeen belang nog onverminderd actueel is, betoogt hoogleraar economie, ondernemingen en ethiek Johan Graafland.

Dankzij de kritische zoektocht van twee UvA-onderzoekers is gebleken dat er toch notities zijn die het kabinet aangezet kunnen hebben tot de omstreden afschaffing van de dividendbelasting. GroenLinks-leider Klaver spreekt van explosief materiaal. Als wij ons oor te luisteren leggen bij Adam Smith, de vader van de economische wetenschap, is daar inderdaad alle reden voor.

Lees verder na de advertentie

In zijn bekende boek The Wealth of Nations beargumenteert Smith dat ondernemers heel goed weten wat hun eigen belang dient, maar zich veel minder bekommeren om het algemeen belang. In veel gevallen wijkt het belang van ondernemers af en is het zelfs tegenstrijdig aan het algemeen belang, volgens Adam Smith. Elk voorstel voor een wetswijziging uit de hoek van ondernemers moet daarom "met grote voorzichtigheid worden overwogen, en zou nooit moeten worden aangenomen voordat het lang en zorgvuldig is onderzocht, niet alleen met de meest nauwgezette aandacht, maar met de grootste argwaan". Want, zo laat Smith volgen, ondernemers hebben een belang om het publiek te misleiden en hebben dat in veel gevallen ook daadwerkelijk gedaan.

Ondernemers hebben een belang om het publiek te misleiden en hebben dat in veel gevallen ook daadwerkelijk gedaan

Gevoel

Eerder hield premier Rutte vol dat er geen documenten zouden zijn. Maar dat was volgens hem ook niet nodig, want hij voelde tot in zijn vezels dat afschaffing van de dividendbelasting tot meer werkgelegenheid leidt. Maar als wij het Adam Smith zouden vragen, vermoed ik dat hij de vezels van een premier al helemaal geen betrouwbaar richtsnoer voor beleid zou vinden. 

In dat licht bezien is het geruststellend om te weten dat het kabinet kennelijk niet alleen op het gevoel van de premier is afgegaan, maar zich ook breder heeft laten informeren door ambtenaren van het ministerie van financiën.

Helemaal gerust ben ik er niet op. De vraag blijft op basis van welke informatie dit ingrijpende besluit dan wel is genomen. Naar mijn weten is er geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat deze maatregel rechtvaardigt. Het gevoel leeft breed dat premier Rutte te veel zijn oren heeft laten hangen naar de wensen van het bedrijfsleven en te veel de neiging heeft gehad de belangen van het bedrijfsleven te vereenzelvigen met de belangen van BV Nederland, iets waartegen Adam Smith ons juist waarschuwt. 

Praktijken van misleiding

Het rommelige beeld van het eerst niet, maar naar nu blijkt toch wel bestaan van memo's, wekt de indruk dat de praktijken van misleiding, waar Smith naar verwijst, ook de politiek hebben geïnfecteerd. Door opening van zaken te geven, zoals Rutte nu heeft beloofd, zou het kabinet zijn geloofwaardigheid nog enigszins kunnen behouden. Maar wat als uit de memo's blijkt dat ambtenaren vooral nadelen zagen in afschaffing van de dividendbelasting? Hoe kan het kabinet dan rechtvaardigen hieraan vast te houden?

Voor een maatregel die de overheid jaarlijks 1,4 miljard aan belastinginkomsten kost, moeten er immers wel goede redenen zijn. Temeer omdat de afschaffing van de dividendbelasting op gespannen voet staat met het principe van rechtvaardigheid. Waar de gewone Nederlander wel belasting moet betalen om de collectieve voorzieningen in stand te houden, zou het vreemd zijn als buitenlandse beleggers van grote internationale bedrijven die profiteren van die voorzieningen niets hoeven bij te dragen. 

Dat verhaal doet denken aan een recent debacle waarbij de beleggers van de Nam (Shell en ExxonMobil) de winst opstrijken van een collectief goed (aardgas), terwijl de kosten bij Nederlandse burgers (met name bij huizenbezitters in Groningen) worden neergelegd. Dit soort voorbeelden onderstreept dat de observatie van Smith over de spanning tussen de belangen van het bedrijfsleven en het algemeen belang nog onverminderd actueel is.

Johan Graafland is hoogleraar economie, onderneming en ethiek aan de Tilburg University.

Lees ook:

Intern VVD-stuk vormde de basis voor afschaffing dividendbelasting

Het kabinet heeft dinsdagavond twaalf geheime ambtelijke stukken over de dividendbelasting dan toch vrijgegeven. De gegevens over mogelijke afschaffing van de dividendbelasting kwamen uit de koker van de VVD.

Hoofdrol voor Shell en Unilever in memo’s over dividendbelasting

Het besluit om de dividendbelasting af te schaffen was erop gericht om Nederland als vestigingsland aantrekkelijk te houden voor grote multinationals. Vooral het lot van Shell en Unilever kreeg veel aandacht.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ondernemers hebben een belang om het publiek te misleiden en hebben dat in veel gevallen ook daadwerkelijk gedaan