Column Irene van Staveren

Achter het gedraai van Shell zit een geslepen taakverdeling

Het Klimaatakkoord ziet er beter uit dan de uitgelekte plannen van een half jaar geleden deden vermoeden. Er is aandacht voor de zorgen van de burger en het bedrijfsleven komt niet onder een CO2-belasting uit. Maar hoe tevreden ik ook ben dat het akkoord erdoor is, het zit mij helemaal niet lekker dat het plan, dankzij de grote rol van commerciële belangen aan de klimaattafels, een paar zorgelijke open eindjes heeft.

Een daarvan betreft die CO2-taks; er is sprake van een heffingsvrije voet. Dat betekent dat alleen uitstoot daarboven belast gaat worden, de zogenoemde ‘vermijdbare uitstoot’. Dat is zoiets als burgers alleen btw te laten betalen over luxegoederen. Het moedigt bedrijven niet aan om te investeren in energiebesparende maatregelen die ook de uitstoot onder die voet aanpakken. De prijsprikkel is: hanteer de kaasschaaf. En niet: schakel om naar groene energie uit bijvoorbeeld waterstof.

60 procent van de ­industriële uitstoot

Er wordt gesproken over de twaalf grootste bedrijven, samen verantwoordelijk voor 60 procent van de industriële uitstoot, en de extra verantwoordelijkheid die ze hebben. Daar ben ik het natuurlijk mee eens. Maar hoe wordt dat ingevuld? Nergens staat dat ze dan ook minimaal hun aandeel in de geplande uitstootreductie van 14,3 megaton CO2 moeten waarmaken.

De Verenigde Naties werken momenteel aan een ­rapport over wereldwijde duurzame ontwikkeling. Uit voorstudies blijkt dat het steeds meer energie kost om energie te produceren. Ja, u leest het goed. Dus waar voorheen de kraan in Slochteren gewoon verder opengezet kon worden, kost het nu steeds meer energie, en dus CO2-uitstoot, om gas uit kleinere of diepere velden op te pompen of om olie uit teervelden te schrapen.

En op dit punt biedt ons Klimaatakkoord een uitweg aan de grote vervuilers. Oliebedrijven kunnen zich toch afficheren als energie-efficiënt als ze op een iets doelmatiger manier dan nu (meer) fossiele energie produceren. Vermijdbare uitstoot dus.

Zoiets als wij burgers

Het milieudoel van Shell is om steeds efficiënter olie en gas te gaan winnen. Maar dat is heel wat anders dan minder fossiele brandstoffen produceren en meer groene energie maken. Topman Ben van Beurden wil de uitstoot per eenheid geproduceerde energie in dertig jaar tijd halveren. Maar dan wel bij een toename van de productie van olie en gas. Zoiets als wij burgers die beloven een zuiniger auto te kopen, maar er veel meer kilometers mee gaan rijden. Op deze manier zal Shell, als een van de twaalf grootste industriële vervuilers in ons land, zeker niet bijdragen aan de reductiedoelstelling van het klimaatakkoord en aan CO2-reductie wereldwijd.

Dit gedraai past in het beeld dat de multinational ons het afgelopen jaar heeft laten zien. Eerst wilde Shell ­onder de vergoedingen van de aardbevingsschade uitkomen via terugtrekking van de verantwoordelijkheid uit de Nam. Toen bleek dat keihard was gelobbyd tegen afschaffing van de dividendbelasting. Er is de rechtszaak wegens wangedrag in Nigeria, en onlangs bleek dat het bedrijf al jaren de winstbelasting in ons land ontwijkt.

Er lijkt een geslepen taakverdeling achter te zitten. Van Beurden, als topman van Shell-internationaal, houdt de aandeelhouders mooie kluiven voor en bewijst lippendienst aan klimaatbeleid. En mevrouw Van Loon, president-directeur van Shell-Nederland, vangt de klappen voor hem op. Ze is de eerste vrouw die het glazen plafond in het bedrijf geslecht heeft. Dat was hard nodig en daar heb ik waardering voor. Maar daarmee blijkt ze de glazen bliksemafleider geworden te zijn voor de ­kwalijke keuzes die haar bovenbaas maakt.

Ik wens de uitvoerders van het Klimaatakkoord een ijzeren ruggengraat toe.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden