null Beeld

ColumnJames Kennedy

Aardse kerk zorgt ervoor dat de Amerikaan overtuigd is van zijn eigen gelijk

Het lijkt niet goed te gaan met het Amerikaanse christendom, vooral niet met de evangelische kerken. Die groeiden de afgelopen decennia, maar verliezen nu veel leden. Ex-gelovigen, die deze kerken de rug toekeerden, worden populairder. Zo maakt de 41-jarige Abraham Piper, zoon van de geliefde predikant John Piper, furore op TikTok met bijtende en ironische video’s over de ongerijmdheden van het evangelische geloof. Hij mag dan laat aan het puberen zijn geslagen, hij raakt wel een gevoelige snaar bij velen.

Ik denk niet dat de geloofscrisis vooral theologisch of spiritueel van aard is in Amerika, maar dat de kerk te ‘aards’ is geworden, te veel vervlochten met de politieke en culturele strijd. Pogingen om religie onderdeel te maken van actuele vraagstukken en haar te richten op het ondermaanse hebben averechts gewerkt.

‘God wil dat ik gelukkig ben’

De Amerikaanse socioloog Christian Smith deed jaren terug onderzoek naar de wijze waarop gezinnen en kerken omgaan met de geestelijke vorming van jongeren. Hij concludeerde dat jongeren van allerlei gezindtes hun religieuze overtuiging vooral goten in moralistische en therapeutische termen. Zoals: ‘God wil dat ik goed leef’ en ‘God wil dat ik gelukkig ben’. Hij herhaalde dit onderzoek recentelijk en het blijkt dat ouders tegenwoordig de kerk vooral zien als een bron van morele vorming voor hun kinderen, waarmee ze beter voorbereid worden op het echte leven.

Uit beide onderzoeken blijkt dat theologische kennis en spirituele vorming minder belangrijk zijn geworden, evenals het streven naar heil of eeuwig leven.

Deze ontwikkeling is ook zichtbaar in de machtsstrijd binnen de Southern Baptist Convention, het grootste protestantse kerkgenootschap in de VS. Strijd is de zuidelijke baptisten niet vreemd en hun onderlinge conflicten gingen niet altijd louter over theologie: het kerkgenootschap is rond 1840 ontstaan als antwoord op de afwijzing van slavernij door noordelijke baptisten. De afgelopen decennia gingen de felle discussies vaak over theologische zaken, zoals de vraag hoe je de Bijbel moest lezen. Maar nu is de politiek volop terug in de kerkelijke strijd en gaan de conflicten over de ruimte die gegeven moet worden aan het bestrijden van racisme. En over de houding tegenover de Democratische Partij, die volgens veel kerkelijke leiders burgers alle vrijheden wil ontnemen. Eén van deze leiders schijnt gezegd te hebben: “Het is opnieuw een burgeroorlog, alleen deze keer gaan we winnen”. Ze leken niet geïnteresseerd te zijn in de theologische overtuigingen van presidentskandidaten, alleen in de kans om de Republikeinen een overwinning te bezorgen.

Eindelijk kun je als gelovigen ook praten over zaken als klimaatverandering

Natuurlijk is het zo dat het ‘aardser’ worden van religie ook voordelen heeft. Eindelijk kun je als gelovigen ook praten over belangrijke zaken als klimaatverandering. Het ter discussie stellen van theologische dogma’s en traditionele overtuigingen kan ruimte bieden aan broodnodige hervormingen. Want er is ook veel misgegaan onder de dekmantel van theologische constructies. Denk aan seksueel misbruik, dat ook de Southern Baptist Convention heeft bevlekt. Jongeren laten meer van zich horen en zijn – terecht – verontwaardigd over de hypocriete kanten van de gearticuleerde vroomheid, zoals blijkt uit de populariteit van Abraham Piper. Bovendien is theologische onwetendheid soms een groot goed: de toenadering tussen gelovigen van uiteenlopende kerkgenootschappen in de oecumene is deels mogelijk gemaakt door gebrek aan kennis over theologische verschillen.

Toch is ook sprake van verlies. Amerikaanse kerken kunnen nu minder goed functioneren als onafhankelijke instanties, die een profetisch geluid of een ander perspectief kunnen laten horen waarvoor in de rechtse en linkse politiek geen plaats is. Theologie en spiritualiteit kunnen ruimte scheppen voor relativeringsvermogen. Die strekken zich uit over de eeuwen en ontstijgen de tijd. Het geeft de mogelijkheid je los te maken van de waan van de dag en biedt brede bezinning. Theologie en spiritualiteit hoeven niet te leiden tot wereldverloochening. Maar het bredere perspectief dat ze bieden kan – hoe paradoxaal het ook mag klinken – voorkomen dat mensen meteen overtuigd zijn van hun ­eigen gelijk.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden