OpinieWetenschap

Aan licht valt niets te ‘dekoloniseren’

Het is een slecht idee bètawetenschappen te willen zuiveren van hun westerse wortels, aldus Sense Jan van der Molen, hoogleraar natuurkunde aan de Universiteit Leiden

Recentelijk doet het idee opgeld dat de wetenschap ‘gedekoloniseerd’ moet worden: gezuiverd van haar westerse wortels (de Verdieping, 6 juni). Voor mensgerelateerde richtingen is dat wellicht begrijpelijk, zeker in de context van de afgelopen weken. Voor bètawetenschappen is dat geenszins het geval: de gedachte is niet alleen strijdig met de kern van de wetenschap, namelijk de wetenschappelijke methode; zij is ook schadelijk voor de niet-westerse volkeren die gebaat ­lijken bij ‘dekolonisatie’.

In een notendop behelst de wetenschappelijke methode dat elke theorie moet worden bevestigd door experimenten. Op die kennis kan worden voortgebouwd met nieuwe theorie, enzovoorts. Dit alles gebeurt in open discussie, zonder ingrijpen van buitenaf: ‘academische vrijheid’. Deze methode heeft geleid tot een enorme hoeveelheid natuurwetenschappelijke kennis. Kennis van en voor iedereen: beschikbaar via bijvoorbeeld boeken, Wikipedia, YouTube. Kennis vrij van moraal: zwaartekracht is goed noch slecht. ­Universele kennis: overal geldig, onafhankelijk van de plek waar zij is opgedaan.

Kennis brengt welvaart, en macht 

De impact is enorm. De welvaart en levensverwachting van het grootste deel van de wereldbevolking is dramatisch gestegen. Smartphones, gps, zonnepanelen: allemaal gebaseerd op fundamentele natuurkunde. Geen wonder dat China enorm investeert in de wetenschap. Kennis brengt welvaart. En macht. Want helaas is zij ook vaak toegepast om andere volkeren te overheersen. Het is goed om dat te bestuderen. Maar het is bovenal een reden om alle landen te laten delen in alle kennis: zo wordt het ‘speelveld’ gelijk. Hoe een land die kennis inzet, is aan dat land. Door te beweren dat wiskunde (bewust) onnodig moeilijk is onderschat C.K. Raju de intellectuele capaciteiten van zijn landgenoten.

Onze universele kennis kan wel botsen met lokale culturen. Zo heeft de ­natuurwetenschap de westerse, bijbelse verklaring voor het ontstaan van het heelal ontkracht. De impact zal elders hetzelfde zijn, bijvoorbeeld in islamitische landen, of op holistisch denkende volkeren. Moet dat voorkomen worden? Mijn antwoord is nee: ook zij hebben recht op objectieve kennis. Kan dat botsen? Ja, helaas wel. Respect voor een andere cultuur is belangrijk, maar als de lichttheorie van het ‘Mohawk’-volk experimentele toetsing niet doorstaat, rest hetzelfde lot als Goethe’s intrigerende lichttheorie. Aan licht valt niets te ‘dekoloniseren’.

Toegegeven, conventies zijn vooral westers. Maar een 2-tallig of 37-tallig stelsel (van de Foe) is volledig toegestaan (‘inclusief’) binnen de wiskunde. Bedenk dat ook in Nederland de mijlen zijn vervangen door Franse kilometers. Als landen niet meedoen aan conventies is dat onhandig. Maar het verandert ons begrip niet.

Diversiteit

Zijn de mensen die de kennis hebben vergaard zonder culturele bagage? Nee. De wetenschappelijke methode is ontstaan in Europa. Maar het staat ­iedereen vrij om dat te negeren: het gaat om de kennis. Je hoeft niet te weten wie Einstein (Joodse Duitser), Stark (nazi), Turing (homoseksuele Brit), Noether (Duitse vrouw), Bose (Indiër) of Kondo (Japanner) waren om de fysica die zij ontdekten te waarderen.

Duidelijk is wel dat je uit 7 miljard mensen meer genieën kunt halen dan uit westerse mannen alleen. Dat is een reden om te streven naar diversiteit op bètafaculteiten. Het gemiddelde lab, ook het onze, kent Russen, Iraniërs, Chinezen, Mexicanen, enzovoort. Een gevolg van het omarmen van de wetenschappelijke methode in hun vaderland.

Het aanpassen van natuurwetenschappelijke kennis aan andere culturen lijkt sympathiek, maar is het geenszins. Niet alleen neem je zo de intellectuele capaciteiten van niet-westerse mensen niet serieus. Ook ontneem je hun de kans om te leren, zich te verwonderen en nieuwe kennis te genereren. En daarmee hun eigen land verder te helpen.

Lees ook:

Dekolonisatie, zelfs de natuurkunde moet eraan geloven

Dekolonisatie is onderwerp van debat in de sociale en geesteswetenschappen. Maar wat moet een bèta daarmee?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden