Ombudsman

Aan herkenning op straatfoto's kleven journalistieke risico's

Beeld Maartje Geels

‘Jullie staan in de krant’, vernam een echtpaar zaterdag tot zijn verbazing van vrienden en bekenden die Trouw lezen. Ze beleefden er geen plezier aan. 

Het paar stond op een foto, van dichtbij op straat genomen en vanaf de rug gezien bij een artikel over het Rotterdamse college dat oudere bijstandsgerechtigden wil ontzien.

De man op de foto had de handen in zijn zakken. De rechter zijkant van zijn gezicht liet een montuur zien. Zijn vrouw hield een rollator vast. Beide elementen maakten het paar herkenbaar voor intimi en bekenden. Het fotobijschrift vermeldde: ‘De roep om ouderen niet langer de verplichte vijf brieven per week te laten schrijven, klinkt al veel langer’. 

Het echtpaar stuurde na de ontdekking een pittige e-mail naar de redactie. “Blijkbaar zijn wij een schoolvoorbeeld van mensen in de bijstand”, schreven ze. “Dat we beiden werken kan de fotograaf of de fotoredactie niet ruiken natuurlijk, dus was minder willekeur hier op zijn plaats geweest.”

Zoekparade

Dat binnen de redactie bij niemand de gedachte rees dat de foto kwetsend en ongemakkelijk kon voelen, stoorde het echtpaar des te meer. “Dit juist omdat we voor Trouw vreemden zijn en jullie onze situatie niet kennen. (...) We vragen u nog eens goed na te denken over uw gewoonte foto’s van onbekenden bij willekeurige artikelen te plaatsen.” 

Hun bezwaar is terecht. In samenhang met het onderwerp suggereert de foto het tegendeel van een werkend echtpaar. Tekst en fotobijschrift versterken hun onaangename ervaring. 

De redactie had niet zelf een foto-opdracht uitgezet, maar viste het beeld in haar zoekparade uit de databank van fotobureau Hollandse Hoogte. Dat was de reden dat niet de freelance fotograaf, maar het fotobureau de credits kreeg. Het onderwerp viel lastig te illustreren. De fotoredacteur gebruikte allerlei zoektermen teneinde in de databank een geschikte foto te vinden: ouderen, oud achter een rollator, pensioenen, mantelzorg en bijstand. “Een loket of kaartenbak ligt het meest voor de hand, maar zo stereotiep willen we het niet”, legt de fotoredacteur uit. “Mensen op een foto maken een pagina sterker.” 

Economische onderwerpen hebben bij uitstek behoefte aan zulk materiaal. Maar zelfs dan ontstaat snel een gevoel van herkenning, zoals met foto’s van demonstraties en werkonderbrekingen.  

Ethische kant

De inschatting van de fotoredacteur was dat het echtpaar niet werd herkend. Toen het tegendeel bleek, stuurde zij meteen een excuusmail. De fotograaf in kwestie reageert dat de foto ‘onherkenbaar’ op straat is gemaakt. Dat vrienden en bekenden het paar op de foto attendeerden, ondersteunt die lezing niet. Voor straatfotografie, waarvoor zoals hier aan de fotograaf geen opdracht is gegeven, hoeft de laatste overigens geen toestemming te vragen aan zijn ‘onderwerp’. Het betekent niet dat zo’n foto altijd vrijelijk en zonder toestemming van degene die staat afgebeeld, kan worden gepubliceerd. Zo kan privacy van betrokkene een rol spelen. Het begrip herkenning gaat bovendien verder dan alleen de gelaatstrekken. Attributen, omgeving of een kenmerkende lichaamshouding kunnen bij herkenbaarheid een rol spelen. 

Op de Trouw-website is bij hetzelfde artikel een andere foto geplaatst: een bij naam genoemde vrouw die in een zorgcentrum haar man drinken geeft. Ook deze foto paste niet bij het onderwerp. 

Relevanter is wat mij betreft de ethische kant. Dit echtpaar is een keer akkoord gegaan voor het maken van deze, van het persbureau ANP afkomstige, door Trouw overgenomen, zeer privacy-gevoelige foto. Met het plaatsen van deze foto bij een artikel over sollicitatieplicht wordt dit echtpaar geen recht gedaan. Dan toch beter­­ saaie foto’s dan beeld van (echt)paren die hun eigen leven en zorgen delen.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Reageren? Stuur een mail aan Ombudsman@trouw.nl  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden