OpiniePsychisch geweld

Aan expliciet strafbaar stellen van psychisch geweld zitten nogal wat haken en ogen

null Beeld

Psychisch geweld is ontoelaatbaar, maar het is de vraag of aparte strafbaarstelling effectief is, aldus hoogleraren Wilma Dreissen en Janine Janssen. Ze reageren op de stelling dat strafbaarstelling van dit misdrijf haalbaar en hoognodig is.

Wilma Dreissen en Janine Janssen

Psychisch geweld strafbaar stellen is wél haalbaar, en hoognodig’, schrijft Tako Engelfriet (Opinie, 29 juni). Hij is teleurgesteld in onze bevindingen als opstellers van het rapport ‘Naar een aparte strafbaarstelling van psychisch geweld?’ na onderzoek in opdracht van de Tweede Kamer.

Bij de vraag of bepaald handelen van burgers strafbaar moet worden gesteld, speelt een aantal factoren een rol, ook wel de criteria voor strafbaarstelling genoemd. Eén van die criteria betreft de vraag of het handelen, en het leed dat daarmee aan anderen wordt toegebracht, als zodanig onrecht kan worden aangemerkt dat dit met het zwaarste middel – het strafrecht – moet worden bestreden. Het strafrecht is immers ‘ultimum remedium’, het uiterste redmiddel. Ook wij vinden psychisch geweld, evenals fysiek geweld, ontoelaatbaar en we denken dat de impact daarvan op de slachtoffers enorm is. De inzet van het strafrecht zou vanuit dit perspectief gerechtvaardigd kunnen zijn.

Dat wordt onderstreept door het Verdrag van Istanbul, dat geweld tegen vrouwen beoogt tegen te gaan. Artikel 33 van dat verdrag verplicht de aangesloten landen, waaronder Nederland, om opzettelijke vormen van psychisch geweld strafbaar te stellen. Daaruit volgt echter nog niet – zoals Engelfriet betoogt – dat dit verdrag ook eist dat er een zelfstandige strafbaarstelling van psychisch geweld in de strafwetgeving moet worden opgenomen. De Nederlandse regering is bijvoorbeeld van mening dat de bestaande delicten ‘dwang’ en ‘bedreiging’ de vereiste bescherming bieden.

Overlap met andere delicten

Daarmee zijn we aanbeland bij een andere kwestie die van belang is, te weten: is psychisch geweld niet al strafbaar? Een nieuwe delictsomschrijving van ‘psychisch geweld’ zou overlap vertonen met bestaande delicten, zoals bedreiging, belaging en dwang. Een doublure met het misdrijf mishandeling is afhankelijk van de interpretatie die daaraan in de rechtspraak wordt gegeven.

Van oorsprong ligt bij mishandeling de nadruk op bescherming van de lichamelijke integriteit. In de lagere rechtspraak constateren wij echter een tendens om ook inbreuken op de psychische integriteit als mishandeling te kwalificeren. Als de Hoge Raad die interpretatie overneemt, komt de noodzaak voor een zelfstandige strafbaarstelling te vervallen. Bovendien bestaat er ook een minder verregaand – niet strafrechtelijk – middel om tegen psychisch geweld op te treden. Burgemeesters hebben de mogelijkheid om in geval van huiselijk geweld, waaronder ook psychisch geweld valt, een tijdelijk huisverbod op te leggen.

De effectiviteit van de inzet van het strafrecht is eveneens een factor die moet worden afgewogen. Immers, als op voorhand duidelijk is dat handhaving van het verbod geen effect sorteert, dan heeft strafbaarstelling enkel symbolische waarde.

In ons rapport staan we stil bij de bewijsbaarheid van psychisch geweld. We concluderen dat er geen verschil is met andere delicten die zich eveneens veelal afspelen in een één-op-één-situatie – dus zonder andere getuigen. De bewijsvoering in dergelijke zaken is soms moeilijk, maar niet onmogelijk. Er is dus wat ons betreft geen reden om bij voorbaat af te zien van strafbaarstelling.

Voors en tegens afwegen

In ons rapport hebben we de argumenten voor en tegen een zelfstandige strafbaarstelling van psychisch geweld in kaart gebracht. Het is uiteindelijk aan de wetgever om die argumenten tegen elkaar af te wegen. Maar het feit dat in andere landen een specifieke strafbaarstelling van psychisch geweld bestaat en dat het dus kán, zoals Engelfriet beweert, is wat ons betreft geen afdoende reden om ertoe over te gaan.

Wel zouden de aan die wetgeving ten grondslag liggende overwegingen ook voor Nederland relevant kunnen zijn. Maar dat vereist een diepgaand rechtsvergelijkend onderzoek en dus meer dan alleen het opduikelen van strafbepalingen uit het buitenland.

Wilma Dreissen is hoogleraar straf- en strafprocesrecht, verbonden aan de Open Universiteit.
Janine Janssen is bijzonder hoogleraar rechtsantropologie, verbonden aan de Open Universiteit en Avans Hogeschool. Ze stelden het rapport op ‘Naar een aparte strafbaarstelling van psychisch geweld?’

Lees ook:

Psychisch geweld strafbaar stellen is wél haalbaar, en hoognodig

Deskundigen concluderen na onderzoek in opdracht van de Tweede Kamer dat psychisch geweld niet strafbaar kan worden gesteld in onze wetgeving. Maar talloze andere landen tonen aan dat het wel kan. Dus stel het expliciet strafbaar, betoogt Tako Engelfriet, voorzitter van de stichting Het Verdwenen Zelf.

SCP: bijna de helft van biseksuele vrouwen slachtoffer seksuele intimidatie, positie trans vrouwen ‘precair’

Bijna de helft van de biseksuele vrouwen krijgt in haar leven te maken met seksuele intimidatie of geweld. Ook de sociaal-economische situatie van trans personen is ‘somber’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden