Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Kroes gaan' is een hele stap

Opinie

Jeannine Julen

Diane Hageman © Maartje Geels

Kroeshaar mag een voorzichtige trend zijn, voor de drager is het eerder een acceptatieproces dan een modeverschijnsel. "Mijn haar kroes dragen voelde als naakt lopen door de Amsterdamse Kalverstraat."

Weet je wat ik zo leuk vind aan jou?" Een paar uur eerder had John, de kersverse hoofdredacteur van een Rotterdams dancemagazine, mij van mijn bank gelift om het voorwoord voor zijn nieuwe blad te schrijven. "Dat je zo lekker natuurlijk bent", zei hij. "Natuurlijk?" Ongemakkelijk biechtte ik op dat ik sporadisch make-up draag. "Nee, dat bedoel ik niet", lachte hij. "Je haar. Je bent precies zoals God je gemaakt heeft. Je durft en dat vind ik tof." Het is maar haar, suste ik bescheiden. Maar de Surinaamse muzikant was onverbiddelijk en begon een preek die begon bij mijn 'echt zijn' en eindigde met de muziek van Bob Marley.

Ik bagatelliseerde het, maar zo vreemd was Johns reactie niet. Kroeshaar is binnen de zwarte gemeenschap, zeg maar, een ding. Een uiterlijk kenmerk dat niet vanzelfsprekend wordt geaccepteerd, laat staan wordt liefgehad. Ook niet toen presentatrice Sylvana Simons haar kroes- lokken en plein public in de armen sloot, zanger Prince afgelopen zomer het North Sea Jazzpodium bestormde met een immense afro en honderden YouTubers hun duizenden volgers wekelijks laten zien hoe om te gaan met die 'nappy curls'. Die kleine krullen los dragen mag dan een trend zijn, het is voor de drager eerder een acceptatieproces dan een modeverschijnsel.

Relaxer
De zwarte vrouw was lange tijd de relatie met haar haar kwijt, zegt Dominique Snip, kroeshaardeskundige en eigenares van het haarmerk Sheado. "Bij mij begon het al toen ik elf was. Toen kreeg ik mijn eerste relaxer. Zo gaat het bij velen. Vaak zijn ze vergeten hoe hun haar er zonder chemicaliën uitziet. Als ze besluiten weer kroes te gaan, is het een confrontatie met een deel van zichzelf dat ze jarenlang hebben weggestopt." In de kapsalon van Snip worden geregeld tranen gelaten als het kroeshaar tevoorschijn wordt getoverd. "Het is een emotioneel weerzien."

Bij mij begon het acceptatieproces vijf jaar geleden. Ik zat wat te hannesen voor de spiegel, pakte een pluk haar beet en vroeg me af of ik niet beter kon dan die Whoopi Goldbergachtige vlechtjes die alle kanten op schoten. Dik kroeshaar - daar moest toch ook wat van te maken zijn? Daarbij was ik Cynthia zat. De Ghanese was mijn beul, of nee, mijn kapster. Ze versliep zich geregeld, stonk naar slaap als ze anderhalf uur later achter me stond en zuchtte en kreunde voortdurend als ze lange extensions in mijn haren vlocht. "Just make it straight. It's easier. For you. For me", mopperde ze in krakkemikkig Engels.

Een kappersbezoek kostte ruim honderd euro. Als het meezat. Cynthia wilde wel eens van prijs veranderen met het argument dat haar achterkamertje, dat diende als kapsalon, van gloednieuwe tweedehands meubels was voorzien. Vijf uur per keer spendeerde ik in het krappe hok in haar huurhuis aan de Haagse Hoefkade. En het liep regelmatig uit, omdat de neven, nichten, tantes en vriendinnen van Cynthia altijd met haarperikelen kwamen aanzetten op het moment dat ik werd geholpen. "Dit duurt maar even", suste de Afrikaanse dan. Wetende dat ik toch nergens heen kon.

Omdat mijn haar maar voor de helft gevlochten was. En terwijl ze een dikke laag straight (ontkroezer) op de kroesbollen van haar familieleden plempte, keek ze vermoeid naar mijn krullen.

Alsof je naakt loopt
Toch was een definitief afscheid van Cynthia niet zo gemakkelijk. De weinig sympathieke, 1,53 meter hoge Afrikaanse gaf me een masker om achter te schuilen. Mijn haar kroes dragen voelde als naakt lopen door de Amsterdamse Kalverstraat. Op de uitzonderlijke momenten dat ik 'naakt' over straat ging, bedekte ik mijn hoofd met een verfomfaaid vissershoedje en mijn gezicht met een grote sjaal. Een snelle tred moest voorkomen dat ik bekenden tegenkwam. Sociale suïcide, zo ervoer ik al dat kroes op mijn hoofd.

Lees verder na de advertentie

 
Die kleine krullen los dragen mag dan een trend zijn, het is voor de drager eerder een acceptatieproces dan een modeverschijnsel

Santucha Ommen © Maartje Geels

Volgens Gloria Wekker, hoogleraar gender en etniciteit aan de Universiteit Utrecht, hebben die gevoelens alles te maken met een westers georiënteerd schoonheidsideaal. "Als je kijkt naar de beelden die ons worden getoond over wat mooi is, dan horen we daar niet bij. In magazines zie je steeds minder zwarte modellen. En als ze er al in verschijnen, zijn ze zo licht mogelijk. Waar het schoonheidsidealen betreft, bungelen wij onder aan de ladder", legt de sociaal- en cultureel antropoloog uit.

Niet alleen in films, boeken of tijdschriften wordt deze boodschap verkondigd, zegt Wekker. Ook het thuisfront draagt bij aan deze (onbewuste) zelfminachting. "Elke vrouw met kroeshaar herinnert zich nog wel dat je als kind tussen de benen van je moeder zat om je haren te kammen. Maar zelfs al gaan moeders liefdevol om met het haar van hun dochters, op een bepaald moment dringen ook zij aan op ontkroezen."

Krasse grijsaards
Dat merkte ik thuis ook. Kroes mocht, maar niet als volwassene. A poti en ede leki wan lawman, zeiden Surinaamse tantes als een van mijn nichten of zussen met een afro kwam aanzetten. Vrij vertaald: ze ziet eruit als een gek. Dat er vrijwillig voor was gekozen om het haar zo te dragen, ging er niet in. Dat moest je toch niet willen, vonden de krasse grijsaards.

Maar mijn vriendin Diane Hageman (26) is nooit bang geweest om 'voor gek' te lopen. Sterker: toen we een jaar of zestien waren, knipte ze al haar haren af. Met geheven afrohoofd paradeerde ze door de gangen van het Amsterdamse Pieter Nieuwland College, nagekeken door de lipglossgodinnen met lange extensions of gestraighte lokken. Terwijl ik met man en macht al dat kroes probeerde plat te gellen, zag Diane het als een kans om zich te onderscheiden. Zelfs de gefronste wenkbrauwen van haar familieleden in Kameroen konden haar niet deren. "Ik was nog maar net uit het vliegtuig gestapt of mijn nichtjes probeerden me over te halen om naar de kapper te gaan. Daar werd mijn afro gezien als onprofessioneel. Alsof ik mezelf niet verzorgde. Inmiddels zijn ze het van me gewend en weten ze: die malle nicht uit Nederland kunnen we toch niet overhalen."

Haar eigenzinnigheid, tentoongespreid op pittige facebookkiekjes, maakte dat ik na jarenlange twijfel overstag ging. Diane lachte verlegen toen ik het haar een aantal weken geleden vertelde. Maar ze was ook verbaasd.

"Je hebt prachtig haar. Waarom duurde het zo lang?", wilde ze weten. "Het krult anders, het blijft recht omhoog staan en is veel minder steil dan het haar van mijn zussen", biechtte ik schaamtevol op. En dat was het verschil tussen ons, vond ze. "Surinamers heb je in allerlei kleuren en met allerlei haarsoorten. Het maken van onderscheid is bij jullie zo gemakkelijk. Bij ons Afrikanen is iedereen zwart. Mijn neven en nichten hebben geen gladder haar dan ik, dus bij ons leeft die behoefte om haarsoorten te vergelijken ook niet."

'Opo yu kleur'
Diane's opmerking komt niet geheel uit de lucht vallen. Kroeshaar kent in de Cariben gradaties van goed en slecht. Hoe fijner gekruld, hoe slechter. Snip, zelf ook Surinaams, wijst op een Surinaamse traditie genaamd 'opo yu kleur' - je kleur upgraden. "Vroeger was het gebruikelijk om de huwelijkspartner uit te zoeken op basis van kleur. Een donkere vrouw zocht een lichte man, zodat hun kroost lichter van kleur zou worden en gladder haar had. Dat verbeterde hun maatschappelijke positie. Alles wat zwart was werd immers met slecht geassocieerd. Dat was al zo sinds het slaventijdperk."

 
Elke vrouw met kroeshaar herinnert zich nog wel dat je als kind tussen de benen van je moeder zat om je haren te kammen

Dat zwarte vrouwen steeds meer van deze gedachte afstappen en ook 'slecht' kroeshaar met trots dragen, is typerend voor de trend, zegt Snip. Zelf is ze al negen jaar natural en tot haar grote verbazing maakte ook haar moeder twee jaar geleden de overstap. De vrouw die Snips keuze voor haar eigen kroeshaar eerst niet helemaal begreep, draagt nu zelf haar lokken kroes. Snip: "Ik ben nu 29 maar tot twee jaar geleden had ik geen idee hoe mijn moeders haar eruit zag. Het was voor mijn zusje en mij een hele gewaarwording om te ontdekken waar onze krullen vandaan komen."

Hoogleraar Wekker juicht de kroeshaarbeweging toe, maar durft nog niet te spreken van een trend. In de Amsterdamse Bijlmer, waar ze woont, ziet ze steeds meer afrosalons die net als Snips Sheado enkel kroeshaar behandelen. Maar dames met lange blonde pruiken tot op hun billen of chemisch ontkroesde lokken lopen er nog in groten getale rond. Wekker: "Het is moeilijk te zeggen. Er is geen onderzoek naar gedaan, dus zeker weten doe je het niet. Maar wat ik weet is dat kroeshaar nog steeds niet wordt aanvaard in bepaalde beroepen. Vooral in de VS zie je dat."

Ik heb er bij de uitoefening van mijn beroep nooit last van gehad. Integendeel zelfs. Mijn nieuwe kapper, eigenlijk barber, was razend enthousiast toen ik hem vertelde dat ik journalist ben. "Dan weet ik precies hoe je haar moet zitten", begon hij opgetogen. "Als je dan voor de camera staat, met die microfoon in je handen, zal je een prachtig silhouet hebben. Het is een beetje Grace Jones, maar dan net anders. Een beetje eighties, maar dan net hipper." Toen ik zachtjes mompelde dat ik voor de krant schrijf, klonk er een teleurgesteld "oh". "Kun je mijn werk dan niet op een andere manier showen?"

Woordenboek
Straighten: (ook wel relaxen genoemd): sterke chemicaliën op het haar aanbrengen om het te ontkroezen.

Curly: Naast ontkroesd, wordt het haar ook chemisch gekruld, waardoor de krullen groter zijn dan wanneer je kroes haar hebt.

Big Chop: een Amerikaanse term voor het kort knippen van chemisch behandeld haar om het weer natuurlijk te laten groeien.

Naturals: Benaming voor vrouwen die hun haar kroes dragen.

Natural: Natuurlijk haar zonder chemische behandeling.

Nappy Curls: Kroeze krullen of, ander woord: kroeshaar.

Twists: Vlechten die niet uit drie maar uit twee plukken bestaan.

Weave: Een ingeweven pruik.

Extensions: Stukken nephaar waarmee het haar wordt verlengd. In de vorm van vlechten of gewoon los.

Dreadlocks: Bundels vervilt haar (die je gewoon kunt wassen!)

Kroeshaar - wat mag wel, wat mag niet?
Do's:
Een kind kan zien welke kinderen van gemengd ras (of adoptie- kinderen) een donkere of een blanke moeder hebben, zeggen Surinaamse moeders. Pluizige afro's, slechte scheidingen en ongelijke vlechten duiden, tot ergernis van veel zwarte vrouwen, op een blanke moeder voor wie kroeshaar te raadselachtig is. Hoe moet je kroeshaar dan wel verzorgen? Was het vooral niet te vaak. Het is van zichzelf heel droog en shampoo zorgt ervoor dat de natuurlijke oliën uit het haar verdwijnen. Eens per week of eens per twee weken is meer dan genoeg.

Ontwijk kammen, je vingers zijn beter gereedschap. Ben je ongeduldig dan is een afrokam met veel ruimte tussen de tanden aan te raden. Wees wel voorzichtig, want kroeshaar is zeer kwetsbaar; hardhandigheid is funest.

Na een flinke dosis moisturizer, vet en oliën te hebben aangebracht op het haar, kan het stylen beginnen. Een afro is fijn, maar vlechten is gezonder. Los droogt het haar sneller uit, terwijl de toegediende voedende producten beter worden opgenomen als het haar gevlochten is. Hoe kroeshaar te verzorgen is ook afhankelijk van het type. Mensen met grotere krullen (type 4a) hebben minder last van droog haar dan mensen met heel fijne spiraalkrullen (4c).

Don'ts:
- Kroeshaar ongevraagd aanraken
- Vragen of je kroeshaar aan mag raken
- Staren naar kroeshaar en vragen of je het mag aanraken
- Ruiken aan kroeshaar en vragen of je het mag aanraken
Kortom: Aanraken? Niet Doen!

 
Het was voor mijn zusje en mij een hele gewaarwording om te ontdekken waar onze krullen vandaan komen

Jeannine Julen © Maartje Geels

Diane Hageman: 'Ik houd van mijn haar. Ik wil niet anders meer'
Toen ze uit het vliegtuig stapte in Kameroen was het meteen raak. "Mijn nichtjes grepen me bij mijn armen, bestudeerden mijn hoofd en wilden direct met me naar de kapper", zegt de 26-jarige Diane Hageman. In haar Afrikaanse geboorteland is een afro niet professioneel. Sterker, kroeshaar wordt gezien als een teken van armoede. Dat kan niet door de beugel, vonden haar nichtjes.

Inmiddels zijn ze de afro van 'die malle nicht uit Nederland' wel gewend. Toch vragen ze zich soms af of Diane in haar woonplaats Rotterdam wel de beschikking heeft over een goede blackhair-kapper.

Diane trekt zich er niets van aan. "Ik houd van mijn haar. Vroeger had ik extensions en moest ik soms wel vijf uur stilzitten. Toen ik heel jong was heb ik wel eens gehuild, omdat die vlechten zo strak zaten. Daar ben ik nu gelukkig vanaf."

Santucha Ommen: 'Een African beauty vind ik mezelf nu'
Anders. Dat is de reactie die Santucha Ommen (25) kreeg toen ze ruim een jaar geleden al haar haar afknipte. "Niemand zei dat ik er mooi uitzag, of dat heel kort haar me goed stond. In plaats daarvan keken ze wat vreemd, humden en mompelden: 'Ja, toch wel anders dan eerst'." Maar Santucha was klaar met weaven, relaxen en extensions. "Tijdens de zwangerschap van mijn jongste dochter verwaarloosde ik mijn haar. Kort na de bevalling heb ik eigenhandig de schaar erin gezet."

In het begin voelde het onwennig. Naakt eigenlijk, geeft ze toe. Die schaamte ligt nu achter haar. "Ik ben op internet gaan zoeken wat me mooi stond. Wat mijn schoonheid beter naar voren brengt. Afrikaanse oorbellen en oogpotlood om mijn ogen te laten spreken." Een African beauty vindt ze zichzelf. Ook 'anders'? Nee, nu noemen ze haar 'mooi'.

Jeannine Julen: 'Het was dertig graden maar ik droeg een muts'
De eerste keer dat ik mijn haar kroes droeg, had ik een grote muts op. Het was dertig graden buiten, maar ik durfde zonder muts de deur niet uit. Iedereen keek naar me. Waarschijnlijk omdat ik tijdens een bijna-hittegolf een wollen hoofddeksel droeg. Maar in mijn hoofd bekritiseerden die bestuderende blikken mijn gloednieuwe kapsel (dat nauwelijks te zien was). Een week later had ik weer extensions.

Nu, bijna vijf jaar later, heb ik een blonde kuif en een kort kapsel. Allemaal kroes. Soms regent het hard en wordt mijn kroes nog kroezer en pluiziger. Soms waait het heel hard en staat mijn kroes omhoog, schuin of gewoon de verkeerde kant op. Zelden maakt zo'n bad hairday me onzeker. Vaak genoeg vind ik mijn haar vooral heel erg fijn. Omdat het van mij is en ik alleen met mijn eigen kroes echt mezelf kan zijn.

Deel dit artikel