Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Kom niet aan Zwarte Piet', 'blijf van Koningsdag af'; kennelijk hoort 4 mei in dat rijtje

Opinie

Lex Oomkes

© Maartje Geels
Column

Herdenken vraagt ons om naar elkaar te luisteren, stelde directeur Kim Putters van het Sociaal en Cultureel Planbureau in zijn toespraak tijdens de 4 mei-herdenking. 'Juist als de verschillen tussen bevolkingsgroepen groter worden, moeten we willen weten hoe het echt met de ander gaat.'

De Dam en de herdenking waren niet de plaats en de gelegenheid om aanwezigen te vragen in hoeverre ze het met Putters eens zijn. De nationale 4 mei-herdenking als moment bij uitstek om anderen te vragen hoe het met hen gaat? Het is niet moeilijk voorstelbaar dat Putters hier toch vooral een staaltje van sociaal wensdenken tentoonspreidt.

Lees verder na de advertentie

Diezelfde dag citeerde deze krant Putters. "We zoeken onze identiteit. De Dodenherdenking is daarmee verbonden." Het SCP constateert herhaaldelijk in onderzoek dat Nederlanders, naast Koningsdag, ook 4 mei altijd enorm belangrijk vinden.

De grote vraag is wat er dan zo enorm belangrijk is aan 4 mei. De mogelijkheid om gezamenlijk te herdenken en je één te voelen met anderen die dat doen? Of draait het puur en alleen om de slachtoffers van oorlogs- en ander geweld?

Herdenken als pleidooi voor ver­draag­zaam­heid, voor een open geest, de erkenning van het anders mogen zijn wordt tot een manifestatie van het Ne­der­lan­der-zijn

In het rijtje

In hetzelfde artikel stelt Job Cohen dat herdenken belangrijker wordt naarmate de wereld als bedreigender en onveiliger overkomt. Maar misschien zit er ook iets nationalistisch in 4 mei, voegde Cohen eraan toe: wij Nederlanders herdenken met elkaar. Vrijwel alles, kennelijk ook de Dodenherdenking op 4 mei, wordt in termen van identiteit getrokken.

Het getuigt dus op z'n minst van slechte timing om aan te kondigen, zoals de actiegroep #Geen4MeiVoorMij deed, dat de herdenking van alle Indiërs die vielen onder het Nederlands kolonialisme ook onderdeel zou moeten zijn van 4 mei. Tenzij je een notoire dwarsligger bent, die een ziekelijke behoefte aan aandacht heeft.

Die behoefte was er wellicht bij de betrokkenen, maar de grote bijval voor kwalificaties als 'dwarsligger' en 'aandachtstrekker' geven aan dat weinigen bereid zijn over de validiteit van deze oproep na te denken. Sterker, het is volgens sommigen volkomen legitiem onmiddellijk met geweld te dreigen, omdat immers hun exclusieve herdenking van geweld en onderdrukking ter discussie wordt gesteld. 

Kom niet aan Sinterklaas en Zwarte Piet, blijf van Koningsdag af, en in dat rijtje hoort kennelijk ook 4 mei.

Tegen gesloten groepsdenken

Herdenken als pleidooi voor verdraagzaamheid, voor een open geest naar de wereld en de vrijheid, de erkenning van het anders mogen zijn wordt tot een manifestatie van het Nederlander-zijn. Een manifestatie van de nationale identiteit.

Zo bezien zijn de twee zaken die Cohen benoemde, de onveilige wereld en de behoefte samen te herdenken, een soort oorzaak en gevolg. De grote wereld komt steeds harder binnen, met een Amerikaanse president die meer en meer de vraag oproept of hij wel geschikt is een wereldmacht te leiden of een Vladimir Poetin die er niet voor terugdeinst delen van een ander land te annexeren. 

En wij uiten onze saamhorigheid, het gevoel van wij Nederlanders onder elkaar. Dat komt dicht bij de Oranje-parafernalia op Koningsdag of bij een WK-deelname van het Nederlands elftal.

Het is een typisch fenomeen van deze tijd en niets of niemand is in staat hier iets aan te veranderen, hoezeer 4 mei ooit ook een manifestatie was tegen gesloten groepsdenken. Van naar elkaar luisteren, waar volgens Putters herdenken om draait, komt dan weinig terecht.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, lees hier zijn eerdere columns.

Lees ook: Dodenherdenking als spiegel
De oproep van een actiegroep om de jaarlijkse twee minuten stilte op de Dam te doorbreken, roept de vraag op wat we daar wel en niet moeten herdenken. Het Filosofisch Elftal laat er zijn gedachten over gaan.

Deel dit artikel

Herdenken als pleidooi voor ver­draag­zaam­heid, voor een open geest, de erkenning van het anders mogen zijn wordt tot een manifestatie van het Ne­der­lan­der-zijn