Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Inspelen op angst voor migranten is recept voor een ramp'

Opinie

Wilberry Jakobs en Ida Overdijk

Migratie oude stijl. Europese emigranten komen aan op Ellis Island in New York. ©Thinkstock

Onze identiteit verkeert in crisis, dus moeten we een nieuwe bouwen, meent de Canadese politiek filosoof Charles Taylor. Hij houdt een pleidooi voor egoïsme en selectie, net als in het succesvolle immigratieland Canada. Maar ook voor multiculturalisme, religie als het kan en de kracht van het verhaal.

Vergeleken met vroeger houden de migranten van nu een veel intensere relatie met het land van herkomst, stelt Taylor. Dankzij moderne transport- en communicatietechnieken houden immigranten contact met hun familie en vrienden. Voor de meerderheid die traditioneel de westerse democratieën bevolkt, vergt dat een 'een grote mentale verschuiving'.

"Kijk naar Duitsland. Daar haalden ze indertijd heel veel gastarbeiders binnen uit Turkije, met het idee dat ze naar dat land zouden terugkeren. Drie generaties later zaten ze er nog. De kinderen en kleinkinderen spraken niet veel Turks meer, en men besloot hun het staatsburgerschap te geven. Dat kregen ze, maar dan moesten ze wel het Turkse staatsburgerschap afleggen. Met andere woorden, men wilde de manier waarop veel mensen tegenwoordig migranten worden niet legitimeren."

"En waarom niet? Omdat men nog vasthield aan het oude idee van een samenleving waar je voor honderd procent trouw aan bent. In de VS leeft dit idee ook nog sterk. Je kunt niet zowel Canadees als Amerikaan zijn. Want stel dat er een oorlog komt, welke kant zul je dan kiezen?"

"Zo kun je er tegenaan kijken. Maar zo maak je het deze migranten wel heel moeilijk om te integreren in het democratische leven van deze samenlevingen. Eigenlijk geef je hun de boodschap dat de manier waarop zij willen leven, voor ons niet acceptabel is. Als je om Duitser of Nederlander te worden al je banden moet afsnijden, dan vereist dat een hele grote aanpassing."

"Terwijl burgerschap ook anders kan: door een sterk gevoel van solidariteit te kweken tussen mensen die op verschillende manieren in een land leven. In Canada is migratie een succes, mensen vinden het geweldig om er te wonen, omdat ze de vrijheid hebben hun eigen identiteit te koesteren. Hun kinderen kunnen er naar de universiteit, een goede baan krijgen. Ze identificeren zich sterk met hun land, Canada, hoewel ze bij wijze van spreken in de diaspora leven."

"Daarvoor hebben ze de ruimte nodig, en het soort onderwijs dat je voor je kinderen en jezelf wenst. Dan zal integratie plaatsvinden. Maar als ze geen werk krijgen, als niemand ze helpt om de taal te leren, als hun kinderen naar slechte scholen gaan en ze niet het onderwijs krijgen dat hun hoop kan geven om hogerop te komen, dan ontstaat grote vervreemding. Die kwam in de Parijse buitenwijken in 2005 tot uitbarsting, jongeren staken auto's in brand. Dat was geen aanval op Frankrijk, maar zelfdestructie. Ze voelden zich gediscrimineerd, opgejaagd door de politie."

"Het probleem was niet dat hun leven zwaar was - het leven van immigranten ís zwaar, maar het echte probleem is dat ze niet in staat zijn om die ellende achter zich te laten, door een baan te krijgen en goed onderwijs voor hun kinderen, de taal te leren. En het zit in de aard van een rijke moderne westerse democratie om mensen al deze mogelijkheden aan te bieden - daar zijn ze op afgekomen."

Is dat niet makkelijk praten, vanuit Canada?

"Ik moet toegeven dat Nederland en andere Europese landen het een stuk moeilijker hebben dan wij in Canada. En dat komt door ons egoïsme. Wij selecteren immigranten heel zorgvuldig op hun taalvaardigheden. Wij kennen een puntensysteem: je krijgt punten als je Engels of Frans kent, als je een onderwijsgraad hebt en als je een vak beheerst. Zo selecteren we mensen, vooral Europeanen, met de aanleg om succes te hebben, een goede baan te bemachtigen ¿ te integreren. Dat doen we al decennia en zo hebben we de positieve kanten van een immigratiesamenleving ontwikkeld."

"De meeste immigranten in Europa waren gastarbeider, voor het werk dat niemand hier wilde doen. Meestal zaten zij dus op de onderste trede van de sociaal-economische ladder. Dat maakt het een stuk moeilijker om die mensen te laten slagen."

In Nederland heeft men het dan over botsende beschavingen.
"Dat is gevaarlijke onzin. De grote botsingen vinden altijd binnen een beschaving plaats en gaan over hoe we met anderen omgaan. Moslimterroristen zijn verantwoordelijk voor de terreuraanvallen in New York en Londen - maar ze veroorzaken binnen hun eigen cultuur de meeste slachtoffers. De meeste bommen gaan af in Pakistan, het is een strijd tussen Pakistaanse moslims onderling."

"En ook in onze samenlevingen gaat het vooral om een interne strijd, niet met wapens, maar met het woord. In Europa heb je partijen als die van Le Pen in Frankrijk en Wilders in Nederland die een keiharde aanpak van de 'anderen' voorstaan. Ze zijn in een politieke strijd verwikkeld met mensen die hen ervan willen weerhouden dit gevecht voort te zetten."

Wat is het alternatief?
"Het verhaal. En het juiste slag politici dat dat vertelt: dat we ondanks de barrières iets groots van onze samenleving kunnen maken. Het gaat erom dat we die boodschap herkennen als het verhaal van ons land, je moet vertellen dat de geschiedenis voortgezet kan worden. De geschiedenis van Frans Québec kent een lange strijd om de taal, om de identiteit van een Franssprekende samenleving. Je moet vertellen dat we de kans hebben om die identiteit te behouden dankzij Franstalige Marokkanen, Tunesiërs, Libanezen en Egyptenaren die hier naartoe komen, en dankzij Spaanstaligen uit Latijns Amerika die gemakkelijk de taal leren. De voortdurende strijd om een Franssprekende maatschappij te behouden, vindt juist steun in al die nieuwkomers. We moeten wel af van het idee van een vaststaande historische identiteit, waar we in het Westen steeds vanuit gingen. Een gemeenschappelijke identiteit moeten we steeds opnieuw maken."

"Hóe je dat verhaal vertelt, dat maakt het verschil. Je kunt namelijk ook vertellen: we verkeren allemaal in gevaar, onze etnische identiteit wordt van buitenaf aangevallen, we moeten de rijen sluiten. Natuurlijk is dat een recept voor een ramp, de formule voor scheiding, vervreemding en voortdurende twisten. Politici dragen hier een grote verantwoordelijkheid. Populisten spelen soms in op angsten onder de bevolking, ook in Canada, maar godzijdank gaat niemand zo ver als Wilders."

Welke rol speelt religie daarbij?

"Zij kan een zegen zijn en een vloek, omdat ze raakt aan het belangrijkste in een mensenleven. Mobiliseren tot kruistocht en djihad én bloedvergieten voorkomen. Of godsdienst het besef ergens bij te horen stimuleert, hangt van de maatschappij af; als mensen een gedeelde religieuze achtergrond hebben is dat het geval. Maar het hoeft niet. Het zou in de meeste westerse samenlevingen zelfs een vergissing zijn om een gemeenschappelijk thuis direct te verbinden met religie. Nationale identiteit en solidariteit zijn in Polen verbonden het geloof waar het land van doordrongen is, het katholicisme, maar in Canada en Nederland is die verwevenheid onmogelijk."

Charles Taylor: Vernieuwer van de politieke filosofie


De Canadees Charles Taylor (1931) doceerde ethiek in Oxford en politieke wetenschappen en filosofie in Montreal. Sociaal-democraat Taylor kandideerde zich in de jaren zestig voor de New Democratic Party, maar werd niet verkozen.

Dit is een bewerking van het artikel 'We leven in een ongekende orde' in Trouw van 17 september. Dat artikel was op zijn beurt een bewerking van een hoofdstuk uit het boek 'Grote denkers over de toekomst' dat aanstaande maandag wordt gepresenteerd.

Deel dit artikel