RondvraagPedagogen en psychologen

Zijn mondkapjes in het onderwijs inderdaad onwenselijk? ‘Tieners overzien de gevolgen niet’

Leerlingen van een middelbare school in Haarlem dragen mondkapjes in de klas.Beeld ANP

Wat vinden pedagogen en psychologen van mondkapjes op school? Neuropsycholoog Jolles: ‘Tieners hebben wel een mening over een mondkapje, maar overzien de gevolgen niet’.

Niet iedereen is er blij mee dat middelbare scholieren in aula’s en schoolgangen, soms ook in het handvaardigheidslokaal of een gewone klas, een mondkapje dragen. Ouders en leraren klaagden vorige week in Trouw dat mondkapjes een negatieve invloed hebben op de sfeer op school. Kinderen zouden te indringend gewezen worden op hun verantwoordelijkheid voor de gezondheid van leraren of kwetsbaren in hun omgeving. Er zou een sfeer van angst komen te hangen die niet goed is voor het leerklimaat. 

Zijn mondkapjes in het onderwijs inderdaad onwenselijk? Vier psychologen en orthopedagogen buigen zich over die vraag.

‘Belang van het kind staat niet voorop’

Allereerst de kritiek. Zolang niet vaststaat dat mondkapjes helpen, begrijpt orthopedagoog Hans Koppies niet waarom scholen daarvoor kiezen. Hij vindt dat scholen die een draagplicht hebben ingevoerd, niet het belang van het kind vooropstellen. Hij ziet dat mondkapjes snel vies worden, de luchtwegen afsluiten en leiden tot meer gefriemel aan neus en mond. “Bovendien kan de manier waarop leraren, schooldirecties en conciërges kinderen aanspreken op het dragen van hun kapje en hun verantwoordelijkheid voor de gezondheid van anderen behoorlijk intimiderend zijn.” Koppies mist een ‘pedagogische visie op de coronamaatregelen’, en voelt zich ook als ouder onvoldoende betrokken bij de nieuwe regels op de school van zijn eigen kind.

‘Het gesprek is enorm belangrijk’

“Er zijn grote verschillen in de aanpak per school”, zegt Jelle Jolles, hoogleraar neuropsychologie in Amsterdam (VU) en auteur van ‘Leer je kind kennen’. “Je kunt geen algemene uitspraak doen of mondkapjes goed of slecht zijn. Enorm belangrijk is welk gesprek hierover wordt gevoerd door leraren en school met enerzijds de ouders en anderzijds de leerlingen. Ik heb voorbeelden gezien van eenzijdig opgelegde maatregelen vanuit school waaruit een sfeer spreekt van ‘straf als je het niet doet’. Dat lijkt mij een bijzonder slechte aanpak, eentje die niet veel betrokkenheid zal opleveren, en wel veel onbegrip. Anderzijds weet ik van scholen waar men dit genuanceerd aanpakt, het gesprek aangaat en met ouders en leerlingen tweezijdig overlegt. Dat is een veel betere opzet.”

‘Niemand vindt het ideaal, maar het gevoel van het samen doen werkt beter dan polarisatie’

“Dat gevoel van het samen doen werkt beter dan polarisatie”, ziet ook de Vlaamse pedagoog Pedro De Bruyckere en auteur van ‘Met de kinderen gaat alles goed. Opvoeden in tijden van crises’. “In Vlaanderen is dat meer de cultuur dan in Nederland, en is het mondkapje heel gewoon geworden. Het wordt hier nu misschien ook op basisscholen ingevoerd. Niemand vindt het een ideale situatie, maar je hebt ook geen goed pedagogisch klimaat met angstige leraren.”

‘Je doet toch ook je autogordel om?’

Loes Keijsers, hoogleraar orthopedagogiek in Rotterdam, denkt dat het allemaal een stuk duidelijker zal worden als op 1 december een wettelijke draagplicht voor mondkapjes ingaat. “Ouders en leraren moeten dan in de eerste plaats de wet handhaven. Zij moeten kinderen leren dat ze onderdeel zijn van de maatschappij, waar we ons ook aan andere regels moeten houden. Ook al denk je dat jij nooit een ongeluk zult krijgen, je doet toch ook je autogordel om?”

Mondmimiek mist

Hoewel de draagplicht van een mondkapje voor scholieren dus onontkoombaar lijkt, vindt Jolles behoedzaamheid bij de naleving door kinderen op zijn plaats: “Leraren moeten niet vergeten dat tieners neuropsychologisch gezien nog lang niet ‘klaar’ zijn. Wees voorzichtig met ze aan te spreken op een grote verantwoordelijkheid. Ze hebben gewoon te weinig overzicht. Houd er rekening mee dat tieners wellicht denken ‘ik wil dat niet’, maar dat ze toch de consequenties niet overzien.”

Praktisch gezien vinden de pedagogen wat betreft de lessen de situatie verre van ideaal. Jolles: “Je kunt wel klank geven door het kapje heen, maar je ziet niet de mondmimiek die bij communicatie past. Die is extreem belangrijk om de inhoud en intentie van de verbale boodschap te kunnen begrijpen. Het is te verwachten dat dit nadeel van de mondkapjes nog wat sterker zal zijn voor jongeren met een taalachterstand. Het mondbeeld is erg belangrijk bij het ontwikkelen van taal, zeker de taal waar ook emoties en gevoelens bij betrokken zijn.”

Keijsers en De Bruyckere zijn daarom enthousiaster over het face shield dan het mondkapje. Keijsers: “Als dat net zo veilig is, heeft dat de voorkeur”.

Lees ook :

Mondkapje leidt tot hardere sfeer en toon op school. ‘Moet je oma ziek worden?’

Leerlingen, ouders en leraren melden dat kinderen en het onderwijs lijden onder de spanningen rondom het mondkapje. Leraren verslijten kinderen bijvoorbeeld voor egoïst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden